SPK/SPL Lisanslama taktikleri

Fiyat esnekliği = |%ΔMiktar ÷ %ΔFiyat|. >1 esnek (lüks), <1 inelastik (zorunlu mal), =1 birim esnek. İnelastik malda fiyat artışı toplam geliri ARTIRIR.

Basit para çarpanı = 1 ÷ zorunlu karşılık oranı. Karşılık oranı düşerse çarpan ve para arzı ARTAR. Toplam para = ilk mevduat × çarpan.

Tüketici optimumu: her maldan son harcanan liranın MARJİNAL FAYDASI eşit olmalı. MUx/Px = MUy/Py. Eşitsizlikte tüketici harcamayı oranı büyük olan mala kaydırır; dengede oranlar eşitlenir. Bütçe kısıtı: Px·Qx + Py·Qy = M.

Fırsat maliyeti = seçilen eylem nedeniyle VAZGEÇİLEN en iyi alternatifin değeri (parasal veya fayda cinsinden). Hesap: tüm alternatifleri listele → en cazip olanın net kazancını al → seçilen eylemin fırsat maliyeti odur. Ekonomik kâr = muhasebe kârı − örtük fırsat maliyetleri.

Monopolcü MR=MC noktasında üretim miktarını belirler, fiyatı talep eğrisinden okur (P > MC). Doğrusal ters talep P = A − bQ ise TR = P·Q ve MR = A − 2bQ (marjinal hasılat doğrusu talebin iki katı eğimlidir). Birim kâr = P − ATC; toplam kâr = (P − ATC) × Q.

Fisher denklemi: i ≈ r + πᵉ (yaklaşık); tam form (1+i) = (1+r)(1+πᵉ). Nominal faiz = reel faiz + beklenen enflasyon. Beklenen enflasyon artarsa tam Fisher etkisinde nominal faiz aynı oranda artar; reel faiz değişmez. Reel faiz = i − πᵉ.

Tüketici fazlası (TF) = talep eğrisi altı, piyasa fiyatının üstü kalan üçgen/alan. Üretici fazlası (ÜF) = piyasa fiyatı altı, arz eğrisinin üstü kalan alan. Doğrusal arz-talepte: TF = ½ × (azami ödeme − denge P) × denge Q; ÜF = ½ × (denge P − asgari arz P) × denge Q.

IS eğrisi mal piyasası dengesini gösterir (Y = C + I + G + NX). IS SAĞA kayar: otonom tüketim ↑, yatırım ↑, kamu harcaması ↑, ihracat ↑, vergi ↓. IS SOLA kayar: tersi. Yatay kayma miktarı = ilgili çarpan × otonom harcama değişimi. Yatırım faize duyarsızsa IS dikeye yaklaşır.

Laffer eğrisi: vergi oranı arttıkça vergi geliri önce ARTAR, bir optimum noktadan sonra AZALIR. %0'da gelir = 0 (vergi yok); %100'de gelir = 0 (çalışma teşviki kalmaz). Maksimum gelir aradaki bir orandadır. Arz yönlü iktisatta optimumun sağında oran indirimi tabanı genişleterek geliri artırabilir.

Ödemeler dengesi özdeşliği: Cari Hesap (CA) + Sermaye ve Finansal Hesap (rezervler dışı, KA) + Resmi Rezerv Değişimi = 0. Cari açık (CA<0) yabancı sermaye girişiyle (KA>0) finanse edilir; aksi halde rezervler erir. CA = (X − M) + net birincil gelir + net ikincil gelir. Ayrıca CA = S − I (ulusal tasarruf − yatırım).

Hisse = ortaklık belgesi (kâr/zarar paylaşır, oy hakkı, süresiz). Tahvil/bono = alacak belgesi (faiz alır, şirkete borç verirsin, vadeli). Anahtar soru: 'Şirket batar → sen ne alırsın?' Tahvil=alacaklı sıfatıyla önce tahsil, hisse=artık varlıktan pay.

F/K = Fiyat ÷ Hisse Başına Kâr. Düşük F/K → ucuz (veya düşük büyüme beklentisi). PD/DD = Piyasa Değeri ÷ Defter Değeri. PD/DD < 1 → piyasa şirketi defter değerinin altında fiyatlıyor (potansiyel ucuz veya sorunlu). Sektörle karşılaştır — tek başına anlamsız.

Temettü Verimi = (Hisse Başına Temettü ÷ Hisse Fiyatı) × 100. Yüksek temettü verimi → nakit getiri yüksek (ama büyüme yatırımına harcamıyor olabilir). Düşük → şirket kârı büyümeye yatırıyor.

Sistematik (piyasa) riski = çeşitlendirmeyle GİDERİLEMEZ (faiz, enflasyon, savaş). Beta bu riski ölçer. Sistematik-olmayan (firma/sektör özgü) risk = çeşitlendirmeyle GİDERİLİR. 15-20 farklı hisse yeterli çeşitlendirme sağlar. Portföyde kalan tek risk = sistematik risk.

Beklenen Getiri = Σ (Olasılık × Getiri). Sharpe Oranı = (Portföy Getirisi − Risksiz Faiz) ÷ Standart Sapma. Sharpe yükseldikçe risk başına getiri iyileşir. Karşılaştırma: Sharpe'ı yüksek olan portföy daha verimli.

CALL = SATIN ALMA hakkı (fiyat artışından kazanırsın). PUT = SATMA hakkı (fiyat düşüşünden kazanırsın). Opsiyon hak verir, YÜKÜMLÜLÜK DEĞİL → prim kadar kayıp sınırlı. Kullanmama hakları var. Korunma (hedge): elinde hisse varsa düşüşe karşı PUT al.

FUTURES: Standart, borsada işlem görür, günlük kâr-zarar teslimi (mark-to-market). FORWARD: Özelleştirilmiş, tezgah-üstü (OTC), vade sonunda tek ödeme. SWAP: İki taraf nakit akışı takasını belirli dönemlerde yapar (faiz/döviz swap). OPSİYON: Hak verir, yükümlülük değil; prim ödenir. Anahtar: 'standart+borsa=futures, özel+OTC=forward, nakit akış takası=swap, hak=opsiyon'

Halka arz = menkul kıymeti ilk kez kamuya sunum (İPO). SPK izahnameyi inceler ama ONAYLAMASI içeriğin doğruluğunu garanti ETMEz → yatırımcı kendi kararını verir. Kamuyu aydınlatma: şirketler önemli gelişmeleri kamuya (KAP) zamanında açıklamak ZORUNDA. Amacı: bilgi asimetrisi gidermek, piyasayı adil tutmak.

İçeriden öğrenme (insider trading): kamuya açıklanmamış, fiyatı etkileyecek bilgiyle menkul kıymet alım-satımı YASAK. Öğrenme şekli fark etmez (yönetici, çalışan, danışman, aile). Piyasa manipülasyonundan farkı: manipülasyon yapay fiyat oluşturma; insider gerçek bilgiyi erken kullanma.

Para Piyasası Fonu: kısa vadeli (≤180 gün) borçlanma araçları → düşük risk/getiri. Tahvil-Bono Fonu: orta-uzun vadeli devlet/özel sektör tahvilleri → orta risk. Hisse Senedi Fonu: ağırlıklı pay senetleri → yüksek risk/getiri. Karma Fon: hisse+tahvil karışımı. Anahtar: 'risk iştahı düşük → para piyasası; yüksek → hisse fonu'

Paranın 2'ye katlanma süresi (yıl) ≈ 72 / yıllık getiri(%).

Sonsuza dek sabit C ödeyen nakit akışının bugünkü değeri PV = C / r.

Beklenen getiri E(r) = rf + β × (rm − rf).

EAR = (1 + r/n)^n − 1 (n: yıllık bileşik sayısı).

Tahvil fiyat değişimi %ΔP ≈ − Durasyon × Δy (faiz oranı değişimi).

Sharpe = (Portföy getirisi − rf) / Portföy standart sapması.

İskonto faktörü v = 1/(1+i); n yıl sonraki 1 birimin bugünkü değeri v^n.

Düzenli ödeme gelecek değeri s = [(1+i)^n − 1] / i.

Reel faiz ≈ Nominal faiz − Enflasyon (tam: (1+nominal)/(1+enflasyon) − 1).