AGS taktikleri

%a × b = %b × a — yüzde ve sayı çarpımı değişmeli.

%a artış + %b azalış net etki = a − b − (a×b/100).

1 bilinmeyenli denklem + şık verilmişse: şıkları denkleme yerleştir, doğrulayan cevap.

İki sayı için: EBOB(a,b) × EKOK(a,b) = a × b.

4'e bölünür ⇔ son 2 rakam 4'ün katı. 8'e bölünür ⇔ son 3 rakam 8'in katı.

Rakamları sağdan sola +,−,+,−... topla. Sonuç 0 veya 11'in katı ⇒ 11'e bölünür.

a^x = a^y ⇒ x = y (a ≠ 0, ±1).

log(a^n) = n · log(a).

ax²+bx+c=0 ⇒ x₁+x₂ = −b/a, x₁·x₂ = c/a.

Δ>0 → 2 farklı reel kök; Δ=0 → çift kök; Δ<0 → reel kök yok.

|f(x)|=a (a≥0) ⇒ f(x)=a VEYA f(x)=−a.

İki tarafı negatifle çarp/böl ⇒ yön ters.

Zıt yön → v₁+v₂. Aynı yön → v₁−v₂.

A x günde, B y günde işi → beraber xy/(x+y) günde.

n!/(n−k)! = n×(n−1)×...×(n−k+1) — k terim.

Benzer üçgenlerde alan oranı = (benzerlik oranı)².

Benzer katılarda hacim oranı = (benzerlik oranı)³.

Sık üçlüleri ezberle. Katları da çalışır (6-8-10, 9-12-15).

30-60-90: kenarlar 1:√3:2 oranında. 45-45-90: 1:1:√2.

|a−b| < c < a+b.

Aynı yayı gören çevre açı = merkez açının ½'si.

İç açıortay karşı kenarı, diğer iki kenar oranında böler.

İki kenarın orta noktasını birleştir → 3. kenara paralel + yarısı, oluşan küçük üçgen alanı ¼.

Paragrafta 3+ kez geçen kavram/kelime ailesi = ana fikir.

Bilgi paragrafının 1. ve son cümlesi ana yapıyı verir (giriş+sonuç).

ama/ancak/fakat → ters. çünkü/zira → neden. dolayısıyla → sonuç.

Şıkları tek tek yerleştir, anlam bozulmuyorsa doğru.

'Demek istiyor ki...' = cümlenin direkt bilgisi + ima edilen sonuç.

Açıklayıcı (bilgi) / Tartışmacı (karşılaştırma) / Betimleyici (görsel) / Öyküleyici (olay).

Ünlüyle başlayan ek alınca p→b, ç→c, t→d, k→ğ.

Kim/ne (özne), neyi (nesne), nereden/nereye (yer), ne zaman (zaman), nasıl (durum).

İsim-fiil (-mak, -ma, -ış) / Sıfat-fiil (-an, -en, -dik, -acak) / Zarf-fiil (-ip, -arak, -ınca, -alı).

Cumhuriyet, Halkçılık, Milliyetçilik, Laiklik, Devletçilik, İnkılapçılık.

Bayezid I → Çelebi Mehmed → Murad II → Fatih → II. Bayezid → Yavuz → Kanuni.

Toprak/hak kazanım → lehine. Kayıp → aleyhine.

Karasal (İç Anadolu, Doğu A.), Akdeniz iklimi (Akdeniz+Ege kıyısı), Marmara (geçiş), Karadeniz (her mevsim yağışlı).

Geniş taban → yüksek doğum → az gelişmiş. Dar taban → düşük doğum → gelişmiş.

a² − b² = (a−b)(a+b)

(a±b)² = a² ± 2ab + b²

a³±b³ = (a±b)(a²∓ab+b²)

sin²θ + cos²θ = 1 (her θ için)

sin(2x)=2 sin x cos x ; cos(2x)=cos²x−sin²x = 1−2sin²x

x→0 iken sin(x)/x → 1, tan(x)/x → 1.

f(x)=x^n → f'(x)=n·x^(n−1)

İki fonksiyon çarpımının türevi.

∫x^n dx = x^(n+1)/(n+1) + C (n≠−1)

P(x), (x−a) ile bölündüğünde kalan = P(a).

İlk terim a₁, son terim aₙ → toplam = n·(a₁+aₙ)/2

İlk terim a, ortak çarpan r ≠ 1 → Sn = a(rⁿ−1)/(r−1).

n elemandan r tanesini sıralı seç.

n elemandan r tanesini sırasız seç.

İki bağımsız olayın birlikte gerçekleşmesi olasılığı = çarpım.

i¹=i, i²=−1, i³=−i, i⁴=1 (sonra döngü).

a^m·a^n = a^(m+n); a^m/a^n = a^(m−n); (a^m)^n = a^(m·n).

√(ab) = √a · √b (a,b ≥ 0); √(a/b) = √a/√b (b>0).

log(ab)=log a+log b; log(a/b)=log a−log b.

Büyük üs hesabında kalan: a^n mod m → döngü bul.

%20 KDV dahil = orijinal × 1.20. Hariç fiyat = dahil / 1.20.

Faiz = anapara × oran × süre (yıl) / 100.

n dönem sonra para = P × (1 + r/100)^n.

(x₁+x₂+...+xₙ)/n

abc sayısı (rakamlar) = 100a + 10b + c.

n sayısının asal olup olmadığı için √n'e kadar olan asallara böl.

n = p^a · q^b · ... → toplam bölen sayısı = (a+1)(b+1)... ; bölen toplamı = Σ.

0.abcabc... = abc/999 ; 0.a(bc) tipi = (abc−a)/990.

İki kenar + aralarındaki açı → Alan = ½·a·b·sin C.

a·b = a₁b₁+a₂b₂ = |a||b|cos θ.

r yarıçap → çevre=2πr, alan=πr², daire dilimi (θ açı): A=(θ/360)·πr².

V = A_taban × h

V = (1/3) × A_taban × h

Yarıçap r → hacim (4/3)πr³, yüzey 4πr².

Öklid uzaklığı.

İki noktadan eğim.

İki doğru paralel ⇔ eğimleri eşit. Dik ⇔ eğimleri çarpımı −1.

Merkez (a,b), yarıçap r olan çember.

Paralel kenarlar a,b ve aralarındaki dikey mesafe h → Alan = (a+b)/2 · h.

Bir noktadan çembere teğet, o noktadaki yarıçapa diktir.

Açıklayıcı/örnek/sebep cümleleri sil → kalan ana cümledir.

Giriş = tanıtım; Gelişme = detay; Sonuç = özet/yargı.

Konu dışı/zıt cümle = bütünlüğü bozar.

Başlık paragrafın ana fikrini 2-4 kelimede özetler. Genel/dar dengesi önemli.

Sıfat ve zarfların duygu değeri yazar tutumunu verir (güzel/kötü, ne yazık ki...).

Direkt bilgi: paragrafta açıkça yazılır. Çıkarım: paragraftan akıl yürütülür.

Yüklemlerin zaman kipi paragrafın anlatım zamanını verir.

Bilgilendirme (gerçek), İkna (görüş + delil), Eğlence (estetik), Açıklama (kavram).

Deyim sözcüklerin sözlük anlamı dışında özel anlam kazandığı kalıp.

Atasözü kalıplaşmış, genel kabul görmüş yargıdır.

Eş anlamlı (özdeş), yakın anlamlı (benzer), karşıt (zıt).

İsim, fiil, sıfat, zarf, zamir, edat, bağlaç, ünlem.

Olumlu, Olumsuz, Soru, Ünlem (yapısal); Anlamca olumlu/olumsuz farklı (dilbilgisi vs anlam).

Yapım: yeni sözcük yapar (-li, -lik, -ci). Çekim: hal, kişi, zaman, çokluk (-de, -i, -du).

Ayrı (bağlaç): 'sen de geldin'. Bitişik (hâl eki): 'evde, okulda'.

Ayrı (bağlaç): 'Düşündüm ki...'. Bitişik (ilgi/aitlik): 'evdeki, benimki'.

Özel isimler büyük harfle başlar (Ali, İstanbul, Cumhuriyet Bayramı).

Sıralı öğeler, ünlemden sonra, ara cümle ayırıcısı.

Anlamı pekiştirmeyen tekrar sözcükler kaldırılır (yukarı çıkmak → yukarı/çıkmak biri yeterli).

Özne tekil → yüklem tekil; özne çoğul → yüklem çoğul (Türkçe'de cansız çoğul → tekil yüklem).

Asya Hunları → I. Göktürk → II. Göktürk → Uygur → Karahanlı.

Osman Gazi (1299) → Orhan Bey → I. Murat → Yıldırım Bayezid.

1683 II. Viyana yenilgisi → Duraklama başlar. 1699 Karlofça → ilk büyük toprak kaybı.

Tanzimat 1839 Gülhane'de Mustafa Reşit Paşa okudu. Islahat 1856 Paris Antlaşması öncesi.

I. Meşrutiyet 1876 (II. Abdülhamid, Kanun-i Esasi). II. 1908 (Jön Türkler).

Doğu (Ermeniler), Güney (Fransız), Batı (Yunan), İç ayaklanmalar.

1919 Kuva-i Milliye (yerel direniş) → 1920 Düzenli Ordu (TBMM kontrol).

Amasya Genelgesi (Haz 1919), Erzurum (Tem 1919), Sivas (Eyl 1919).

Saltanat kalktı 1922, Cumhuriyet 1923, Hilafet kalktı 1924.

1 Kasım 1928 Latin alfabesi kabulü.

1 Eylül 1939 (Almanya Polonya) → 2 Eylül 1945 (Japonya teslim).

1947 Truman Doktrini → 1991 SSCB dağılması.

Türkiye'nin tanındığı antlaşma. 24 Temmuz 1923.

Osmanlı'yı parçalayan antlaşma, hiç uygulanmadı.

Cumhuriyet ilanından 16 gün önce Ankara başkent oldu.

Dünya'nın kutuplarda yarıçapı küçük → yer çekimi orada güçlü.

Yamaç (orografik): dağı tırmanan hava → yağmur. Konveksiyon: ısı yükselişi. Cephe: sıcak-soğuk hava karşılaşması.

Türkiye 783.562 km², ~85M nüfus (2024).

Ağrı Dağı 5.137 m, sönmüş volkanik.

Marmara, Ege, Akdeniz, İç Anadolu, Karadeniz, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu.

İç Anadolu buğday lideri, Akdeniz turunçgil, Karadeniz çay-fındık.

Yazları sıcak-kurak, kış ılık-yağışlı, kıyısal kuşak.

Türkiye 36-42° Kuzey, 26-45° Doğu arasında.

Sıcaklık farkı düşük, her mevsim yağış, batı kıyılar.

Mevsime göre rüzgar yön değişir → yaz aşırı yağış, kış kuru.

3 ana fay: Kuzey Anadolu (NAFZ), Doğu Anadolu (EAFZ), Batı kıyısı.

Dünya 24 saat dilimi, her 15° boylam farkı = 1 saat.

Akarsu (yağışlı), rüzgar (kurak), buzul (soğuk) erozyon ana faktörler.

Ardışık fark sabit (AP) veya ardışık oran sabit (GP) veya karışık (Fibonacci, kare vb.).

'Tüm A B'dir' + 'Tüm B C'dir' → 'Tüm A C'dir'. 'Bazı A B'dir' her zaman çıkarım vermez.

'P → Q' yanlışlamak için P doğru, Q yanlış örnek.

Mevcut anayasa 7 Kasım 1982'de halk oylamasıyla kabul edildi.

1959 ilk başvuru (AET), 1963 Ankara Anlaşması, 1995 Gümrük Birliği, 1999 aday ülke.

A → B: %fark = (B-A)/A × 100. %oran = B/A × 100.

Sütun/satır toplamları + min/max bul; oran karşılaştır.

Çizgi grafiğinde eğim artış/azalış, tepe maks, çukur min.

Yasama yetkisi TBMM'nin (devredilemez). Yürütme Cumhurbaşkanı + Bakanlar Kurulu. Yargı bağımsız mahkemeler.

01 Adana, 02 Adıyaman, 03 Afyon, ..., 06 Ankara, 16 Bursa, 34 İstanbul, 35 İzmir, 06 Ankara, 81 Düzce (son).

%25 = ¼; %50 = ½; %20 = 1/5; %10 = 1/10. Kesir formuyla daha hızlı.

1. tabaka: temel anlam (göz=organ). 2. tabaka: yan anlam (göz=delik).

Sabah 2, Öğle 4, İkindi 4, Akşam 3, Yatsı 4 farz (toplam 17 rekat farz).

Mustafa Kemal Atatürk 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı → Milli Mücadele başladı.

Karadeniz her mevsim yağışlı (orman); Akdeniz yaz kurak (turunçgil); Ege geçiş.

Gazel (aşk, beyit), Kaside (övgü, beyit), Mesnevi (uzun hikaye), Rubai (4 mısra felsefe), Şarkı (musiki, dörtlük).

Koşma (11'li, 4 dörtlük), Semai (8'li), Mani (4 mısra a-a-x-a), Türkü (anonim).

1. Dönem: toplum, hak, hukuk (Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal). 2. Dönem: bireysel, romantik (Abdülhak Hamit, Recaizade).

Sanat için sanat, ağır Osmanlıca, bireysel tema (Tevfik Fikret, Halit Ziya, Cenap Şahabettin).

Sade Türkçe, milli konular. Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp, Ali Canip. Selanik 1911.

Yaşar Kemal (köy/halk), Orhan Pamuk (post-modern), Ahmet Hamdi Tanpınar (mistik), Sait Faik (öykü).

Garip (Orhan Veli, sade), İkinci Yeni (Cemal Süreya, soyut), Beş Hececiler (Faruk Nafiz).

Teşbih: 4 unsur (benzetilen, benzeyen, benzetme yönü, benzetme edatı). 'Gibi/kadar' edat işareti.

Açık istiare: sadece benzetilen. Kapalı istiare: sadece benzeyen. Teşbihten az unsurlu.

Tanrısal (her şeyi bilen), 1. tekil (ben anlatıcı), Gözlemci (3. kişi sınırlı).

Komedi (gülünç+mutlu son), Trajedi (asil+felaket son), Dram (orta + gerçekçi).

Fuzuli (16. yy, Azerice), Baki (16. yy, Sultanü'ş Şuara), Nedim (18. yy Lale Devri), Şeyh Galip (18. yy Hüsn-ü Aşk).

Sokrates (sorgulama, etik), Platon (idealar), Aristoteles (mantık, deneyim).

Bilgi kaynağı akıl/sezgi. Descartes ('Düşünüyorum öyleyse varım'), Spinoza, Leibniz.

Bilgi kaynağı duyu/deneyim. John Locke (tabula rasa), David Hume, Berkeley.

Saf Aklın Eleştirisi: bilgi formu akıldan, içeriği deneyimden gelir.

Eylemin doğruluğu sonucundaki toplam fayda/mutluluğa bağlı. J.S. Mill, Bentham.

İnsan önce var olur, sonra özünü seçimleriyle yaratır. Sartre, Heidegger, Kierkegaard.

İngilizce paragrafta topic sentence (ilk cümle) ana fikir, son cümle özet.

However/Yet/Although=ama; Because/Since=çünkü; Therefore/Thus=dolayısıyla; Moreover=ayrıca.

Past Simple: belirli geçmiş ('yesterday'). Present Perfect: belirsiz geçmiş veya etkisi süren ('since', 'for').

at 5pm, on Monday, in May, in 2024.

Active: A do B. Passive: B is done by A. Forma: be + V3.

Duyu-motor (0-2), İşlem öncesi (2-7), Somut işlem (7-11), Soyut işlem (11+).

Çocuğun yalnız yapamayıp, rehber/akran yardımıyla yapabildiği aralık.

Bilgi → Kavrama → Uygulama → Analiz → Sentez → Değerlendirme (yenilenmiş: Yaratma en üst).

Doğal uyarıcı (yiyecek) + nötr uyarıcı (zil) → koşullu refleks (sadece zil ile salya).

Davranış sonucundaki ödül veya cezaya göre tekrar etme veya azalma.

Fizyolojik → Güvenlik → Ait olma/Sevgi → Saygı → Kendini gerçekleştirme.

Geçerlik: testin ölçmek istediğini ölçmesi. Güvenirlik: tekrar tutarlılık. Geçerli test güvenirdir, tersi şart değil.

Konu merkezli (ders odak), Etkinlik merkezli (yapma), Sorun merkezli (yaşam problemleri).

Eğitsel (ders, çalışma), Mesleki (kariyer), Kişisel-Sosyal (duygu, ilişki).

Anlatım (öğretmen merkez), Tartışma (öğrenci aktif), Örnek olay (gerçek problem), Drama (rol).

Eğer P→Q ve P doğruysa, Q da doğru.

Eğer P→Q ve Q yanlışsa, P da yanlış.

Tüm A B'dir → A kümesi B içinde. Hiçbir A B değil → ayrık. Bazı A B'dir → kesişim.

İki önerme tutarsızsa aynı anda doğru kabul edilemez.

'Bazı A B'dir' → 'Tüm A B'dir' çıkarımı YANLIŞ.

İslam'ın 5 şartı: Kelime-i Şahadet, Namaz, Oruç, Zekat, Hac (sıralama önemli).

Allah'a, meleklere, kitaplara, peygamberlere, ahirete, kadere iman.

Kuran 114 sure, ~6.236 ayetten oluşur. İlk inen Alak suresi; son inen sure ihtilaflı (Nasr veya Maide).

Kuran'da 25 peygamber adı geçer. 5 Ulü'l Azm: Nuh, İbrahim, Musa, İsa, Muhammed (sav).

Sabah 2 + Öğle 4 + İkindi 4 + Akşam 3 + Yatsı 4 = 17 farz rekat günlük.

İki fonksiyonun toplamı tanım kümelerinin kesişiminde tanımlı.

Önce g uygula, sonra f.

y=f(x) → ters için x ve y'yi yer değiştir, y'yi çek.

lim f(x)/g(x) = 0/0 veya ∞/∞ ise → lim f'(x)/g'(x).

[a,b] aralığında f(x)≥0 ise alan = ∫[a→b] f(x) dx.

sin(A+B)=sinA cosB+cosA sinB. cos(A+B)=cosA cosB−sinA sinB.

A = taban × yükseklik (taban ile aralarındaki dikey mesafe).

Kenarı a olan eşkenar üçgenin alanı = a²√3/4.

1+2+...+n = n(n+1)/2. Çift sayılar: n(n+1). Tek sayılar: n².

1²+2²+...+n² = n(n+1)(2n+1)/6.

1³+2³+...+n³ = (n(n+1)/2)² = (ardışık toplam)².

P(x) polinom katsayılarının toplamı = P(1).

P(x) sabit terimi = P(0).

(x−a)'a bölmek için Horner: katsayıları al, sırayla a ile çarp+bir sonrakine ekle.

|x|<a ⇒ −a<x<a (a>0). |x|>a ⇒ x<−a veya x>a.

İki kesirin eşitliği için çapraz çarpım eşit.

Doğru: x artarsa y artar (y=kx). Ters: x artarsa y azalır (xy=k).

Ortalama: toplam/sayı. Medyan: sıralı ortadaki. Mod: en sık.

Varyans = Σ(xᵢ−x̄)²/n. Std sapma = √varyans.

sin0=0, sin30=½, sin45=√2/2, sin60=√3/2, sin90=1. cos terste: cos0=1, cos30=√3/2, cos45=√2/2, cos60=½, cos90=0.

sin(x/2)=±√((1−cosx)/2). cos(x/2)=±√((1+cosx)/2).

Herhangi bir tabana çevirmek için: log_a(b) = log_c(b)/log_c(a) (c istenen taban).

Bileşke fonksiyon türevi: dış türev × iç türev.

Bölünmüş fonksiyon türevi formülü.

(sin x)'=cos x; (cos x)'=−sin x; (tan x)'=sec²x; (cot x)'=−csc²x.

u = g(x) seç, du = g'(x)dx → integral u cinsine dönüşür.

İki fonksiyon çarpımı integral için: LIATE kuralı ile u seç (L:log, I:inverse trig, A:algebraic, T:trig, E:exp).

0/0, ∞/∞, 0·∞, ∞−∞, 0⁰, ∞⁰, 1^∞ — bu 7 belirsizlik L'Hopital veya cebirsel.

Eğim m + bir nokta (x₁,y₁) → doğru denklemi.

Çembere noktanın uzaklığı = merkez-nokta mesafesi − yarıçap (eğer dışta) veya yarıçap − mesafe (eğer içte).

y=ax²+bx+c parabolünün tepesi x=−b/(2a), y'yi yerleştirip bul.

Elipsin yarı büyük ekseni a, yarı küçük b → odak uzaklığı c² = a²−b².

İki küme birleşim eleman sayısı = ayrı sayılar − kesişim.

|A∪B∪C| = |A|+|B|+|C| − |A∩B|−|A∩C|−|B∩C| + |A∩B∩C|.

Çift: f(−x)=f(x). Tek: f(−x)=−f(x). Çift+çift=çift, tek+tek=tek, tek×tek=çift.

f(x+T)=f(x). sin/cos periyodu 2π, tan/cot periyodu π.

B verildiğinde A olasılığı.

n. satır C(n,0), C(n,1), ..., C(n,n) — binom katsayıları.

(a+b)ⁿ açılımında (k+1). terim.

İki pozitif sayı için (a+b)/2 ≥ √(ab). Eşitlik a=b iken.

Pozitif sayılar için: HM ≤ GM ≤ AM.

2D vektörün boyu.

İki vektör arası açı kosinüsü = nokta çarpım / boyutların çarpımı.

n kenarlı konveks çokgenin iç açıları toplamı = (n−2)·180°.

Düzgün n-genin bir iç açısı = (n−2)·180°/n.

n köşeli çokgende köşegen sayısı n(n−3)/2.

İç açıortayın uzunluğu² = b·c · (1 − (a/(b+c))²).

Çember içinde kesişen iki kiriş arası açı = karşılıklı yaylar toplamı/2.

Çember dışından çıkan iki kesen/teğet arası açı = uzak yay − yakın yay, /2.

Dış bir noktadan çembere çizilen iki teğet eşit uzunlukta.

İç teğet çember yarıçapı = üçgen alanı / yarı çevre (s = (a+b+c)/2).

Üçgen çevrel çember yarıçapı = (kenarlar çarpımı)/(4·alan).

s=(a+b+c)/2; Alan=√(s(s−a)(s−b)(s−c)).

Toplam yüzey = 2 × taban alanı + (taban çevresi) × yükseklik.

Yan yüzey = π·r·l (l = ana doğru = √(r²+h²)).

İki daire taban + yan dikdörtgen.

Kenarı a olan küpün köşeden merkeze uzaklığı a√3/2.

Kenarı a küpün uzun köşegeni (köşeden köşeye) = a√3.

Kenarlar a,b,c → uzun köşegen = √(a²+b²+c²).

Yamuğun paralel kenarlarına paralel orta taban = (a+b)/2.

Yarıçap r, merkez-kiriş uzaklığı d → kiriş uzunluğu 2√(r²−d²).

Üç kenarın orta noktalarını birleştir → orijinal üçgenle benzer, alan oranı 1:4.

Köşegenleri birbirine dik kesişen dörtgenler (eşkenar dörtgen, deltoid, kare) → alan = d₁·d₂/2.

Boşluğa şıkları yerleştir, cümle bütünlüğü (anlam + dilbilgisi) test et.

Son cümle ana fikri özetler veya sonuç çıkarır. Şıkları kontrol et: bağlam akışı uyumlu mu?

Giriş cümle konuyu tanıtmalı, sonraki cümlelerle bağlanmalı.

Somut: 5 duyuyla algılanır (kalem, kitap). Soyut: kavram, duygu (özgürlük, mutluluk).

Gerçek: sözcüğün ilk akla gelen sözlük anlamı. Mecaz: bağlamla kazanılan ek anlam.

Bilinmeyen kavram önce tanıtılır, sonra detay/örnek. Genelden özele veya kronolojik akış.

Lirik: duygu (şiir). Epik: olay/kahramanlık. Didaktik: öğretici. Pastoral: doğa. Satirik: alaycı.

'Asıl/Esas/Önemli olan/Özellikle/Sonuç olarak' kelimeleri ana fikre işaret eder.

Karşıt iki kavram cümlede yan yana → tezat (kontrast vurgu).

İnsan dışı varlığa insan özelliği verme.

Ünlü düşmesi (burun→burnu), Ünlü türemesi (azcık→azıcık), Ünlü daralması (yapmaz→yapmıyor), Ünsüz sertleşmesi (kitap+da→kitapta).

İsme eklenerek sıfat türeten ekler: -lı/-li (taşlı yol), -sız (susuz), -sel/-sal (tarihsel), -ci/-cı (gözcü).

Yer (oraya), Zaman (yarın), Hal (yavaşça), Miktar (çok), Soru (nasıl), Gösterme (işte).

Kişi (ben, sen, o), İşaret (bu, şu, o), Soru (kim, ne), Belgisiz (biri, herkes), Dönüşlü (kendi), Sahiplik (bizim, sizin).

Edat: yalın anlam taşımaz, ilişki kurar (ile, gibi, için, kadar). Bağlaç: cümle/öbek bağlar (ve, ama, çünkü).

Basit: 1 yüklem. Birleşik: ana+yan cümle. Sıralı: birden çok bağımsız cümle virgülle. Bağlı: bağlaç ile.

Etken: özne yapar. Edilgen: özne etkilenir (-il, -in eki). Geçişli: 'neyi' sorusu alır. Geçişsiz: almaz.

Cümlede yüklemler farklı zaman/kip kullanıyorsa çelişki.

Birbirine anlamca bağlı bağımsız cümleler arasında. Liste içinde alt grupları ayırmak için.

Açıklayıcı cümle, alıntı, liste başında.

Soru eki ayrı yazılır, ünlü uyumu (gelir mi, oldu mu, gördün mü, oluyor mu).

Resmi kurum, daire, dernek, üniversite, parti adları büyük harfle başlar (T.C., MEB, TBMM, Ankara Üniversitesi).

Osman Gazi (1299) → Orhan Bey (Bursa fethi) → I. Murat (Kosova 1389).

29 Mayıs 1453, Fatih Sultan Mehmet, Bizans'ı yıktı, Ortaçağ'ı kapattı.

Yavuz Sultan Selim Memluk'u yendi (Mercidabık+Ridaniye), halifelik Osmanlı'ya geçti.

Osmanlı'nın siyasi+kültürel+askeri doruğu. Kanunname-i Ali Osman, Mimar Sinan, Belgrad/Rodos/Mohaç.

14 Temmuz 1789 Bastille'in alınışı. Mutlakiyetin bitişi, cumhuriyet+insan hakları doğdu.

James Watt buhar makinesi (1769). İngiltere'de başladı, dokuma+çelik+demiryolu.

Suikastle başladı (Saraybosna 28 Haz 1914). 11 Kasım 1918 ateşkes. Mondros Mütarekesi Osmanlı için 30 Ekim 1918.

Mondros (Ateşkes) → Sevr (parçalama, uygulanmadı) → Lozan (yeni Türkiye).

18. yy Avrupa: akıl, bilim, eleştiri, evrensel haklar. Voltaire, Rousseau, Diderot, Kant.

Yalnız deneyimle test edilebilen bilgi geçerli. Bilim toplumsal sorunları çözer. Comte.

Şinasi (Şair Evlenmesi tiyatro), Namık Kemal (vatan/hürriyet), Ziya Paşa (terkib-i bend), Ahmet Mithat (halk romanı).

Tevfik Fikret (Rübab-ı Şikeste), Halit Ziya (Aşk-ı Memnu), Cenap Şahabettin (Elhan-ı Şita), Mehmet Rauf (Eylül).

11 yaş üstü: hipotetik düşünme, soyut kavramlar (matematik, etik, felsefe).

8 dönem: Bebek (güven), Çocuk (özerklik), Okul öncesi (inisiyatif), İlkokul (yeterlik), Ergen (kimlik), Genç (yakınlık), Orta (üretkenlik), Yaşlı (bütünlük).

İslam'ın temeli: Allah birdir, eşi-benzeri yoktur. Şirk en büyük günah.

A: tropikal, B: kurak, C: ılıman, D: karasal, E: kutup.

Kızılırmak 1355 km (TR'nin tamamı içinde). Fırat (TR kısmı ~1230 km, ama tamamı 2780 km).

Van Gölü 3713 km², sodalı su. Tuz Gölü 2. büyük ama sığ ve tuzlu.

Doğu Anadolu (en büyük) > İç Anadolu > Karadeniz > Akdeniz > Ege > Marmara > Güneydoğu (en küçük).

Nüfus yoğun bölge: Marmara (yaklaşık %30) > İç Anadolu > Ege > Akdeniz > Karadeniz > Güneydoğu > Doğu Anadolu (en az).

Pasifik en büyük (165M km²) > Atlantik > Hint > Arktik > Antarktik.

Paralel: yatay, ekvatora paralel (enlem). Meridyen: dikey, kutuptan kutba (boylam).

Hava daima yüksek basınçtan alçak basınca akar. Coriolis etkisi yönü saptırır.

Tropikal yağmur ormanı (her mevsim sıcak+yağışlı), Çöl (kurak), Bozkır (yarı kurak), Tayga (soğuk iğne yaprak), Tundra (kutup), Makı (Akdeniz).

Kuzeyde Kuzey Anadolu Dağları, güneyde Toroslar, doğuda doruk noktası.

Köy romanı (Yaşar Kemal, Fakir Baykurt), Kasaba/Anadolu (Sabahattin Ali), Bunalım (Yusuf Atılgan, Oğuz Atay), Tarihsel (Tarık Buğra), Postmodern (Orhan Pamuk).

Sade dil, gündelik konular, ölçü+kafiye reddedilir, halk yaşamı yansıtılır.

Soyut, kapalı, imgesel, anlatım yerine duygu. Cemal Süreya, İlhan Berk, Edip Cansever, Ece Ayhan, Turgut Uyar.

Hece ölçüsü, Anadolu, milli temalar. 5 şair sıra ezber: Faruk Nafiz Çamlıbel, Yusuf Ziya Ortaç, Halit Fahri Ozansoy, Orhan Seyfi Orhon, Enis Behiç Koryürek.

Servet-i Fünun ile Milli Edebiyat arası geçiş. 'Sanat sanat içindir'. Ahmet Haşim (Piyale), Yakup Kadri (sonra Milli'ye geçer).

Fuzuli: Leyla vü Mecnun. Şeyh Galip: Hüsn-ü Aşk. Nabi: Hayriyye. Yusuf u Züleyha: Hamdullah Hamdi.

Mevlana (13.yy, Mesnevi Farsça), Yunus Emre (13.yy, Risaletü'n-Nushiye, sade Türkçe), Hacı Bektaş Veli (Makalat, Bektaşilik).

Benzetme amacı olmadan ilişkili bir kavramı söyleme: 'Sobayı yaktım' (sobada yanan ateş), 'Beyaz Saray açıkladı' (Beyaz Saray içindeki yönetim).

1860 Tanzimat → 1896 Servet-i Fünun (Edebiyat-ı Cedide) → 1909 Fecr-i Ati → 1911 Milli Edebiyat → 1923 Cumhuriyet.

Nef'i (17.yy, Siham-ı Kaza — hicviye/yergi ustası, IV. Murad öldürdü), Şeyhülislam Yahya (kadılık + şair), Naima (tarihçi).

Şemsettin Sami 1872 — ilk yerli Türk romanı. Çeviri ilk roman: Telemak (Yusuf Kamil Paşa 1859 Fenelon'dan).

Şinasi 1859 — ilk yerli Türk tiyatro (görücü usulü evliliği eleştirir).

Ahmet Mithat Efendi 1870 — ilk yerli hikaye kitabı.

Klasisizm (akıl, kural — Moliere), Romantizm (duygu — Hugo), Realizm (gerçek — Balzac), Natüralizm (bilimsel — Zola), Modernizm (bilinç akışı — Joyce).

Gazel kafiye düzeni: aa ba ca da... İlk beyit matla (aa), son beyit makta (şairin mahlası geçer).

Tez (ileri sürülen) → Antitez (karşı çıkan) → Sentez (üst birleşim). Tarih bu üçlü ile ilerler.

Tarih üretim ilişkileri (alt yapı) → sosyal yapı (üst yapı) etkileşimi. Sınıf mücadelesi motor.

Geleneksel ahlak (köle ahlakı) reddet, üst insan (Übermensch) kendi değerlerini yaratır. 'Tanrı öldü' — modernite kaynağı sorgulanır.

Dasein = insan varoluşunun 'orada-olmaklığı'. Ölümlü olma bilincine sahip tek varlık.

Bilgi ve iktidar ayrılmaz: 'Hapishanenin Doğuşu', 'Cinselliğin Tarihi'. Toplum bireyleri disiplinle şekillendirir.

Bir önerme bilimsel olmak için yanlışlanabilir (test edilebilir) olmalı. Doğrulanabilirlik yetmez.

Bilim sürekli ilerlemez; normal bilim → kriz → paradigma devrimi (Kuhn 1962).

Deontoloji (Kant): eylemin kendisi doğru/yanlış. Sonuçsalcı (Mill): eylem sonucuna göre değerlendirilir.

Adil toplum tasarımı: cehalet perdesi arkasında (toplumsal konumunu bilmeden) karar al → herkesin lehine kurallar çıkar.

Zorunlu (her dünyada doğru), Olası (en az bir dünyada doğru), İmkansız (hiçbir dünyada doğru değil).

must = zorunluluk (içsel) / have to = zorunluluk (dışsal) / should = tavsiye / could = olasılık.

Type 0 (gerçek): if + present, present. Type 1 (olası): if + present, will. Type 2 (hayali): if + past, would. Type 3 (geçmiş hayal): if + past perfect, would have.

Direkt → dolaylı çeviride zaman geriye kayar: present → past, past → past perfect, will → would, can → could.

who (kişi), which (cansız), that (her ikisi). Defining (vazgeçilmez): virgül yok. Non-defining (ek bilgi): virgül var.

Present: is/are + V3. Past: was/were + V3. Future: will be + V3. Perfect: has been + V3. Continuous: is/was being + V3.

a/an: tek/belirsiz tekil. the: belirli (önceden bahsedilen veya benzersiz). Ø: çoğul genel + sayılamaz genel.

Past simple: belirli geçmiş (yesterday, in 2020). Present perfect: belirsiz geçmiş (ever, since, for) veya bağlantılı geçmiş.

enjoy, avoid, suggest, finish + V-ing. want, decide, plan, hope + to V. like/start/begin + her ikisi.

Sırasız cümleleri mantığa göre diz: genel ifade → detay → örnek → sonuç. Bağlaçlar (however, therefore) yön verir.

-tion/-sion: fiil→isim (act→action). -ness: sıfat→isim (happy→happiness). -able: fiil→sıfat (read→readable). -ful: isim→sıfat (use→useful).

give up=vazgeç, take off=havalan, look after=bak, put off=ertele, run out=tüken. Bağlamdan anlam.

İki cümleyi eşleştir: bağlaç (anlam yönü) + tense uyumu + bağlam (özne aynı/farklı).

Aynı anlamı veren farklı cümle yapısı: aktif↔pasif, doğrudan↔dolaylı, conditional↔unless, vb.

make/do/take/get + isim — sabit eşleşmeler. make decision, do homework, take photo, get angry.

Bilinmeyen sözcük gördüğünde önündeki+arkasındaki cümleden bağlam tahmin et. Olumlu/olumsuz, somut/soyut, isim/fiil.

Doğruluk tablosunda tüm satırlarda T çıkan önerme. Örn: P ∨ ~P (P veya P değil).

Doğruluk tablosunda tüm satırlarda F çıkan önerme. Örn: P ∧ ~P.

~(P∧Q) = ~P∨~Q. ~(P∨Q) = ~P∧~Q. (Olumsuzlama dağılır, AND-OR yer değiştirir.)

∀x P(x) = 'Her x için P(x) doğru'. Olumsuzlama: ∃x ~P(x) (en az bir x için P değil).

∃x P(x) = 'En az bir x için P(x) doğru'. Olumsuzlama: ∀x ~P(x).

'P ise Q' = '~P veya Q'. Yani P doğru ve Q yanlış olduğunda sadece koşullu yanlış.

Zincir kuralı: P→Q ve Q→R doğruysa P→R doğru.

'P ise Q' = '~Q ise ~P' (mantıksal eşdeğer).

Kesişim: AND mantığı. Birleşim: OR mantığı. Fark: A−B = A∩~B.

Zorunlu: tüm olası dünyalarda doğru. Mümkün: en az bir dünyada doğru. ~Mümkün = Zorunlu değil. ~Zorunlu = Mümkün değil.

Türevlenebilir f(x) bir a noktasında Taylor serisine açılır. Maclaurin: a=0.

0·∞ tipinde önce yeniden yaz (1/x ile) → 0/0 veya ∞/∞ yap → L'Hopital uygula.

y x'in fonksiyonu olduğunda implicit türev: hem x'e hem y'ye türev al (y türevi alındığında dy/dx ekle).

y=f(x) eğrisinin [a,b] aralığında uzunluğu = ∫[a→b] √(1+(f'(x))²) dx.

y=f(x) eğrisi x ekseni etrafında döndürülünce: V = π∫[a→b] f(x)² dx.

İki fonksiyon x(t) ve y(t) ortak parametre t ile eğri tanımlar. Türev: dy/dx = (dy/dt)/(dx/dt).

x = r·cos θ, y = r·sin θ. Tersi: r = √(x²+y²), θ = arctan(y/x).

[[a,b],[c,d]] determinantı = ad−bc.

A = [[a,b],[c,d]] → A⁻¹ = (1/(ad−bc)) · [[d,−b],[−c,a]].

a×b = |i j k; a₁ a₂ a₃; b₁ b₂ b₃| determinant. Sonuç her iki vektöre dik.

Satuk Buğra Han'ın İslam'ı kabulü (920'ler) ile Karahanlılar ilk Müslüman Türk devleti oldu. Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacib, 1069) Türkçe ilk siyasetname.

1077 Süleyman Şah Konya başkent. 13.yy zirve: I. Alâeddin Keykubat (1219-1237). 1243 Kösedağ Moğol yenilgisi → çöküş.

Tuğrul Bey 1037'de kurdu. 1071 Malazgirt (Alp Arslan) Anadolu'yu açtı. Melikşah (1072-1092) zirve.

1243 Kösedağ sonrası 17 beylik. Karamanoğulları en güçlü (Türkçe resmi dil 1277, Karamanoğlu Mehmed Bey).

I. Haçlı 1096-1099 (Kudüs ele geçti). IV. 1204 (İstanbul'u yağmaladı, Latin Krallığı). VIII. 1270 (son sefer).