AYT taktikleri

%a × b = %b × a — yüzde ve sayı çarpımı değişmeli.

%a artış + %b azalış net etki = a − b − (a×b/100).

1 bilinmeyenli denklem + şık verilmişse: şıkları denkleme yerleştir, doğrulayan cevap.

İki sayı için: EBOB(a,b) × EKOK(a,b) = a × b.

4'e bölünür ⇔ son 2 rakam 4'ün katı. 8'e bölünür ⇔ son 3 rakam 8'in katı.

Rakamları sağdan sola +,−,+,−... topla. Sonuç 0 veya 11'in katı ⇒ 11'e bölünür.

a^x = a^y ⇒ x = y (a ≠ 0, ±1).

log(a^n) = n · log(a).

ax²+bx+c=0 ⇒ x₁+x₂ = −b/a, x₁·x₂ = c/a.

Δ>0 → 2 farklı reel kök; Δ=0 → çift kök; Δ<0 → reel kök yok.

|f(x)|=a (a≥0) ⇒ f(x)=a VEYA f(x)=−a.

İki tarafı negatifle çarp/böl ⇒ yön ters.

Zıt yön → v₁+v₂. Aynı yön → v₁−v₂.

A x günde, B y günde işi → beraber xy/(x+y) günde.

n!/(n−k)! = n×(n−1)×...×(n−k+1) — k terim.

Benzer üçgenlerde alan oranı = (benzerlik oranı)².

Benzer katılarda hacim oranı = (benzerlik oranı)³.

Sık üçlüleri ezberle. Katları da çalışır (6-8-10, 9-12-15).

30-60-90: kenarlar 1:√3:2 oranında. 45-45-90: 1:1:√2.

|a−b| < c < a+b.

Aynı yayı gören çevre açı = merkez açının ½'si.

İç açıortay karşı kenarı, diğer iki kenar oranında böler.

İki kenarın orta noktasını birleştir → 3. kenara paralel + yarısı, oluşan küçük üçgen alanı ¼.

Sürtünmesiz serbest düşmede yere çarpış hızı: v² = 2gh.

Düşey = serbest düşme. Yatay = sabit hız. Bağımsız.

Toplam dış kuvvet = (toplam kütle) × ortak ivme.

Seri: R = R₁+R₂. Paralel: 1/R = 1/R₁+1/R₂.

İnce mercek/ayna formülü.

Mol; kütleden (n=m/M), hacimden (NŞA, n=V/22.4), parçacık sayısından (n=N/Nₐ) bulunabilir.

Sulu çözeltide 25°C'de pH + pOH = 14.

Dengelenmiş denklemde katsayılar mol oranı verir.

Molarite = mol sayısı / hacim (litre).

Heterozigot × heterozigot → 3 baskın : 1 çekinik fenotip.

İki bağımsız karakter çaprazlamada fenotip oranı 9:3:3:1.

Mitoz: 1 hücre → 2 özdeş diploid (2n) hücre. Mayoz: 1 hücre → 4 haploid (n) hücre (kromozom sayısı yarıya iner).

Paragrafta 3+ kez geçen kavram/kelime ailesi = ana fikir.

Bilgi paragrafının 1. ve son cümlesi ana yapıyı verir (giriş+sonuç).

ama/ancak/fakat → ters. çünkü/zira → neden. dolayısıyla → sonuç.

Şıkları tek tek yerleştir, anlam bozulmuyorsa doğru.

'Demek istiyor ki...' = cümlenin direkt bilgisi + ima edilen sonuç.

Açıklayıcı (bilgi) / Tartışmacı (karşılaştırma) / Betimleyici (görsel) / Öyküleyici (olay).

İlk geçişte 30sn'de çözemediğin soruyu atla, tüm soruları tara, sonra zora dön.

a² − b² = (a−b)(a+b)

(a±b)² = a² ± 2ab + b²

a³±b³ = (a±b)(a²∓ab+b²)

sin²θ + cos²θ = 1 (her θ için)

sin(2x)=2 sin x cos x ; cos(2x)=cos²x−sin²x = 1−2sin²x

x→0 iken sin(x)/x → 1, tan(x)/x → 1.

f(x)=x^n → f'(x)=n·x^(n−1)

İki fonksiyon çarpımının türevi.

∫x^n dx = x^(n+1)/(n+1) + C (n≠−1)

P(x), (x−a) ile bölündüğünde kalan = P(a).

İlk terim a₁, son terim aₙ → toplam = n·(a₁+aₙ)/2

İlk terim a, ortak çarpan r ≠ 1 → Sn = a(rⁿ−1)/(r−1).

n elemandan r tanesini sıralı seç.

n elemandan r tanesini sırasız seç.

İki bağımsız olayın birlikte gerçekleşmesi olasılığı = çarpım.

i¹=i, i²=−1, i³=−i, i⁴=1 (sonra döngü).

a^m·a^n = a^(m+n); a^m/a^n = a^(m−n); (a^m)^n = a^(m·n).

√(ab) = √a · √b (a,b ≥ 0); √(a/b) = √a/√b (b>0).

log(ab)=log a+log b; log(a/b)=log a−log b.

Büyük üs hesabında kalan: a^n mod m → döngü bul.

%20 KDV dahil = orijinal × 1.20. Hariç fiyat = dahil / 1.20.

Faiz = anapara × oran × süre (yıl) / 100.

n dönem sonra para = P × (1 + r/100)^n.

(x₁+x₂+...+xₙ)/n

abc sayısı (rakamlar) = 100a + 10b + c.

n sayısının asal olup olmadığı için √n'e kadar olan asallara böl.

n = p^a · q^b · ... → toplam bölen sayısı = (a+1)(b+1)... ; bölen toplamı = Σ.

0.abcabc... = abc/999 ; 0.a(bc) tipi = (abc−a)/990.

İki kenar + aralarındaki açı → Alan = ½·a·b·sin C.

a·b = a₁b₁+a₂b₂ = |a||b|cos θ.

r yarıçap → çevre=2πr, alan=πr², daire dilimi (θ açı): A=(θ/360)·πr².

V = A_taban × h

V = (1/3) × A_taban × h

Yarıçap r → hacim (4/3)πr³, yüzey 4πr².

Öklid uzaklığı.

İki noktadan eğim.

İki doğru paralel ⇔ eğimleri eşit. Dik ⇔ eğimleri çarpımı −1.

Merkez (a,b), yarıçap r olan çember.

Paralel kenarlar a,b ve aralarındaki dikey mesafe h → Alan = (a+b)/2 · h.

Bir noktadan çembere teğet, o noktadaki yarıçapa diktir.

İzole sistemde toplam momentum sabit.

Sabit kuvvet × yer değiştirme × cos(kuvvet-yer arası açı).

Ek = ½ · kütle · hız²

Ep = m·g·h (yer çekimi).

Gerilim = Akım × Direnç.

P = V·I (üç formülasyon).

Q = kütle × öz ısı × sıcaklık değişimi.

Hız = Frekans × Dalga boyu.

Işığın iki ortam arası kırılması.

İvme = hız değişimi / süre.

1A=1, 2A=2, 3A=3, ..., 7A=7, 8A=8 değerlik elektron.

Atom no = proton; Kütle no = proton + nötron.

Basınç·hacim = mol·R·sıcaklık (R=0.0821 L·atm/mol·K).

Yoğunluk = kütle / hacim.

pKa<0 güçlü asit (HCl, HNO₃). pKa>0 zayıf (CH₃COOH).

Başlangıç derişim×hacim = son derişim×hacim.

Oksidasyon → elektron verir (OIL). Redüksiyon → elektron alır (RIG).

−OH alkol, −COOH karboksilik, −CHO aldehit, C=O keton, −NH₂ amin.

Sisteme dış etki → denge etkiyi azaltacak yöne kayar.

n(e⁻) = (Akım·süre)/96500 (Faraday sabiti).

Işık + klorofil ile CO₂ ve su → glikoz + oksijen.

Aerobik solunumda 1 glikoz molekülünden ~38 ATP (verim ~%40).

Adenin↔Timin (2 H bağ), Guanin↔Sitozin (3 H bağ).

Bilinmeyen genotipi çekinik (aa) ile çaprazla.

X^h Y → erkekte tek X yeter; XᴴXʰ → kadında taşıyıcı.

DNA → (transkripsiyon) → mRNA → (translasyon, ribozomda) → Protein.

Depolarizasyon: Na+ girer (aksiyon potansiyeli). Repolarizasyon: K+ çıkar.

Protein hormonlar membran resp. (insülin). Steroid hormonlar hücre içine girer (testosteron).

Her trofik seviyede ~%10 enerji üst seviyeye aktarılır.

Nokta (1 baz değişir), Çerçeve (insertion/deletion ile okuma kayar), Kromozom (delesyon/duplikasyon).

Açıklayıcı/örnek/sebep cümleleri sil → kalan ana cümledir.

Giriş = tanıtım; Gelişme = detay; Sonuç = özet/yargı.

Konu dışı/zıt cümle = bütünlüğü bozar.

Başlık paragrafın ana fikrini 2-4 kelimede özetler. Genel/dar dengesi önemli.

Sıfat ve zarfların duygu değeri yazar tutumunu verir (güzel/kötü, ne yazık ki...).

Direkt bilgi: paragrafta açıkça yazılır. Çıkarım: paragraftan akıl yürütülür.

Yüklemlerin zaman kipi paragrafın anlatım zamanını verir.

Bilgilendirme (gerçek), İkna (görüş + delil), Eğlence (estetik), Açıklama (kavram).

Deyim sözcüklerin sözlük anlamı dışında özel anlam kazandığı kalıp.

Atasözü kalıplaşmış, genel kabul görmüş yargıdır.

Eş anlamlı (özdeş), yakın anlamlı (benzer), karşıt (zıt).

Ardışık fark sabit (AP) veya ardışık oran sabit (GP) veya karışık (Fibonacci, kare vb.).

'Tüm A B'dir' + 'Tüm B C'dir' → 'Tüm A C'dir'. 'Bazı A B'dir' her zaman çıkarım vermez.

'P → Q' yanlışlamak için P doğru, Q yanlış örnek.

A → B: %fark = (B-A)/A × 100. %oran = B/A × 100.

Sütun/satır toplamları + min/max bul; oran karşılaştır.

Çizgi grafiğinde eğim artış/azalış, tepe maks, çukur min.

%25 = ¼; %50 = ½; %20 = 1/5; %10 = 1/10. Kesir formuyla daha hızlı.

Sıcaklık artarsa maddeler genleşir (gazlar > sıvılar > katılar).

Yapraklarda ışık + klorofil → glikoz + oksijen.

pH<7 asit (limon, sirke), pH=7 nötr (su), pH>7 baz (sabun, amonyak).

Net kuvvet = kütle × ivme. İş = kuvvet × yer değiştirme.

Genotip = gen yapısı (Aa); Fenotip = görünüş (yeşil). Baskın 1 yeter, çekinik 2 gerek.

Seri devrede lamba ışığı azalır (toplam direnç). Paralel devrede her lamba kendi gerilim alır → daha parlak.

Gazel (aşk, beyit), Kaside (övgü, beyit), Mesnevi (uzun hikaye), Rubai (4 mısra felsefe), Şarkı (musiki, dörtlük).

Koşma (11'li, 4 dörtlük), Semai (8'li), Mani (4 mısra a-a-x-a), Türkü (anonim).

1. Dönem: toplum, hak, hukuk (Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal). 2. Dönem: bireysel, romantik (Abdülhak Hamit, Recaizade).

Sanat için sanat, ağır Osmanlıca, bireysel tema (Tevfik Fikret, Halit Ziya, Cenap Şahabettin).

Sade Türkçe, milli konular. Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp, Ali Canip. Selanik 1911.

Yaşar Kemal (köy/halk), Orhan Pamuk (post-modern), Ahmet Hamdi Tanpınar (mistik), Sait Faik (öykü).

Garip (Orhan Veli, sade), İkinci Yeni (Cemal Süreya, soyut), Beş Hececiler (Faruk Nafiz).

Teşbih: 4 unsur (benzetilen, benzeyen, benzetme yönü, benzetme edatı). 'Gibi/kadar' edat işareti.

Açık istiare: sadece benzetilen. Kapalı istiare: sadece benzeyen. Teşbihten az unsurlu.

Tanrısal (her şeyi bilen), 1. tekil (ben anlatıcı), Gözlemci (3. kişi sınırlı).

Komedi (gülünç+mutlu son), Trajedi (asil+felaket son), Dram (orta + gerçekçi).

Fuzuli (16. yy, Azerice), Baki (16. yy, Sultanü'ş Şuara), Nedim (18. yy Lale Devri), Şeyh Galip (18. yy Hüsn-ü Aşk).

İngilizce paragrafta topic sentence (ilk cümle) ana fikir, son cümle özet.

However/Yet/Although=ama; Because/Since=çünkü; Therefore/Thus=dolayısıyla; Moreover=ayrıca.

Eğer P→Q ve P doğruysa, Q da doğru.

Eğer P→Q ve Q yanlışsa, P da yanlış.

Tüm A B'dir → A kümesi B içinde. Hiçbir A B değil → ayrık. Bazı A B'dir → kesişim.

İki önerme tutarsızsa aynı anda doğru kabul edilemez.

'Bazı A B'dir' → 'Tüm A B'dir' çıkarımı YANLIŞ.

5 şıklı soruda 2 şıkkı elemek tahmin olasılığını %20'den %33'e çıkarır (3 şık kalır).

İlk 5-10 soruyu emin olduğunda çöz → güven artar → sonraki zorlarda performans %15-20 yükselir.

Net hata veya yeni bilgi yoksa ilk cevapta kal; bulursan çekinmeden değiştir. (Araştırmalar değiştirmenin sıklıkla doğruya gittiğini gösterir.)

Paragraf okumadan önce soruyu oku → ne aradığını bilerek metni tara → süre %30 tasarruf.

TYT 165dk total. Türkçe 35, Mat 75, Fen 35, Sos 20. Her bloku saatte takip et.

İki fonksiyonun toplamı tanım kümelerinin kesişiminde tanımlı.

Önce g uygula, sonra f.

y=f(x) → ters için x ve y'yi yer değiştir, y'yi çek.

lim f(x)/g(x) = 0/0 veya ∞/∞ ise → lim f'(x)/g'(x).

[a,b] aralığında f(x)≥0 ise alan = ∫[a→b] f(x) dx.

sin(A+B)=sinA cosB+cosA sinB. cos(A+B)=cosA cosB−sinA sinB.

A = taban × yükseklik (taban ile aralarındaki dikey mesafe).

Kenarı a olan eşkenar üçgenin alanı = a²√3/4.

Sınav öncesi 7-8 saat uyku performansı %20-30 artırır (REM-konsolidasyon).

Yulaf+yumurta+meyve gibi düşük GI besinler 4 saat sabit kan şekeri = sabit beyin enerjisi.

1+2+...+n = n(n+1)/2. Çift sayılar: n(n+1). Tek sayılar: n².

1²+2²+...+n² = n(n+1)(2n+1)/6.

1³+2³+...+n³ = (n(n+1)/2)² = (ardışık toplam)².

P(x) polinom katsayılarının toplamı = P(1).

P(x) sabit terimi = P(0).

(x−a)'a bölmek için Horner: katsayıları al, sırayla a ile çarp+bir sonrakine ekle.

|x|<a ⇒ −a<x<a (a>0). |x|>a ⇒ x<−a veya x>a.

İki kesirin eşitliği için çapraz çarpım eşit.

Doğru: x artarsa y artar (y=kx). Ters: x artarsa y azalır (xy=k).

Ortalama: toplam/sayı. Medyan: sıralı ortadaki. Mod: en sık.

Varyans = Σ(xᵢ−x̄)²/n. Std sapma = √varyans.

sin0=0, sin30=½, sin45=√2/2, sin60=√3/2, sin90=1. cos terste: cos0=1, cos30=√3/2, cos45=√2/2, cos60=½, cos90=0.

sin(x/2)=±√((1−cosx)/2). cos(x/2)=±√((1+cosx)/2).

Herhangi bir tabana çevirmek için: log_a(b) = log_c(b)/log_c(a) (c istenen taban).

Bileşke fonksiyon türevi: dış türev × iç türev.

Bölünmüş fonksiyon türevi formülü.

(sin x)'=cos x; (cos x)'=−sin x; (tan x)'=sec²x; (cot x)'=−csc²x.

u = g(x) seç, du = g'(x)dx → integral u cinsine dönüşür.

İki fonksiyon çarpımı integral için: LIATE kuralı ile u seç (L:log, I:inverse trig, A:algebraic, T:trig, E:exp).

0/0, ∞/∞, 0·∞, ∞−∞, 0⁰, ∞⁰, 1^∞ — bu 7 belirsizlik L'Hopital veya cebirsel.

Eğim m + bir nokta (x₁,y₁) → doğru denklemi.

Çembere noktanın uzaklığı = merkez-nokta mesafesi − yarıçap (eğer dışta) veya yarıçap − mesafe (eğer içte).

y=ax²+bx+c parabolünün tepesi x=−b/(2a), y'yi yerleştirip bul.

Elipsin yarı büyük ekseni a, yarı küçük b → odak uzaklığı c² = a²−b².

İki küme birleşim eleman sayısı = ayrı sayılar − kesişim.

|A∪B∪C| = |A|+|B|+|C| − |A∩B|−|A∩C|−|B∩C| + |A∩B∩C|.

Çift: f(−x)=f(x). Tek: f(−x)=−f(x). Çift+çift=çift, tek+tek=tek, tek×tek=çift.

f(x+T)=f(x). sin/cos periyodu 2π, tan/cot periyodu π.

B verildiğinde A olasılığı.

n. satır C(n,0), C(n,1), ..., C(n,n) — binom katsayıları.

(a+b)ⁿ açılımında (k+1). terim.

İki pozitif sayı için (a+b)/2 ≥ √(ab). Eşitlik a=b iken.

Pozitif sayılar için: HM ≤ GM ≤ AM.

2D vektörün boyu.

İki vektör arası açı kosinüsü = nokta çarpım / boyutların çarpımı.

n kenarlı konveks çokgenin iç açıları toplamı = (n−2)·180°.

Düzgün n-genin bir iç açısı = (n−2)·180°/n.

n köşeli çokgende köşegen sayısı n(n−3)/2.

İç açıortayın uzunluğu² = b·c · (1 − (a/(b+c))²).

Çember içinde kesişen iki kiriş arası açı = karşılıklı yaylar toplamı/2.

Çember dışından çıkan iki kesen/teğet arası açı = uzak yay − yakın yay, /2.

Dış bir noktadan çembere çizilen iki teğet eşit uzunlukta.

İç teğet çember yarıçapı = üçgen alanı / yarı çevre (s = (a+b+c)/2).

Üçgen çevrel çember yarıçapı = (kenarlar çarpımı)/(4·alan).

s=(a+b+c)/2; Alan=√(s(s−a)(s−b)(s−c)).

Toplam yüzey = 2 × taban alanı + (taban çevresi) × yükseklik.

Yan yüzey = π·r·l (l = ana doğru = √(r²+h²)).

İki daire taban + yan dikdörtgen.

Kenarı a olan küpün köşeden merkeze uzaklığı a√3/2.

Kenarı a küpün uzun köşegeni (köşeden köşeye) = a√3.

Kenarlar a,b,c → uzun köşegen = √(a²+b²+c²).

Yamuğun paralel kenarlarına paralel orta taban = (a+b)/2.

Yarıçap r, merkez-kiriş uzaklığı d → kiriş uzunluğu 2√(r²−d²).

Üç kenarın orta noktalarını birleştir → orijinal üçgenle benzer, alan oranı 1:4.

Köşegenleri birbirine dik kesişen dörtgenler (eşkenar dörtgen, deltoid, kare) → alan = d₁·d₂/2.

P = h·d·g (h: derinlik, d: sıvı yoğunluğu, g: yer çekimi).

Daldırılan cisim ağırlığı kadar sıvı yer değiştirir → kaldırma kuvveti = sıvı yoğunluğu × yer değiştiren hacim × g.

Yay kuvveti = yay sabiti × uzama miktarı.

Yay potansiyel enerji = ½·yay sabiti·uzama²

Kuvvet × süre = kütle × hız değişimi.

Dairesel harekette merkeze doğru kuvvet = m·v²/r.

İki cisim arası çekim kuvveti = G·kütleler çarpımı/uzaklık².

İki yük arası kuvvet = Coulomb sabiti × yükler çarpımı / uzaklık².

Yaklaşan kaynak frekansı artmış görünür, uzaklaşan azalmış. Tıbbi ultrason + radar.

Yol farkı tam dalga boyu katı (nλ) → yapıcı. Yarım dalga boyunun tek katı ((2n+1)λ/2) → yıkıcı.

Foton enerji = Planck sabiti × frekans = hc/λ.

Yüzeyden kopan elektron max kinetik enerji = foton enerji − iş fonksiyonu.

t süre sonra kalan miktar = başlangıç × (½)^(t/yarılanma süresi).

Kütle ve enerji eşdeğer: E = mc² (c=3·10⁸ m/s).

Uzunluk değişim = ilk uzunluk × genleşme katsayısı × sıcaklık değişim.

Sırayla 1s→2s→2p→3s→3p→4s→3d→4p... Aufbau ilkesi.

C: 4 bağ, O: 2 bağ, N: 3 bağ, H: 1 bağ, S: 2/6 bağ.

Güçlü asitler (su içinde %100 ayrışır): HCl, HBr, HI, HNO₃, H₂SO₄, HClO₄.

Güçlü bazlar: 1A grubu hidroksitleri (LiOH, NaOH, KOH...) + ağır 2A (Ba, Sr, Ca).

Asit-baz nötralleşmede asit normalitesi×hacim = baz normalitesi×hacim.

Element serbest: 0. H: +1 (hidrür hariç). O: −2 (peroksit −1, OF₂ +2). Grup elementi grubu (1A=+1, 2A=+2). Toplam = molekül yükü.

Aynı formül, farklı yapı: yapısal (atom bağlanışı), zincir (düz-dallı), pozisyon (fonksiyonel grup yeri), fonksiyonel (alkol vs eter).

1A grubu + 2H₂O → 2MOH + H₂. Aşağı gidildikçe daha şiddetli.

Üst halojen alttakini bileşiğinden çıkarır. F en aktif, I en az.

Kütlece %: çözünen kütlesi/çözelti kütlesi×100. Hacimce %: çözünen hacmi/çözelti hacmi×100. Molarite: mol/L. Molalite: mol/kg.

Saf çözücüye eklenen çözünen kaynama noktasını yükseltir. ΔT = K_b·molalite·iyonlaşma sayısı (van't Hoff).

0°C, 1 atm'de (NŞA) 1 mol gaz 22.4 L kaplar.

1. Ayrılma: Gametlerde alel çiftler ayrılır. 2. Bağımsız Açılım: Farklı karakterler bağımsız ayrılır (farklı kromozomda).

p = baskın alel frek, q = çekinik alel frek. p+q=1. p²: homozigot baskın. q²: homozigot çekinik. 2pq: heterozigot.

Her enzim için optimum sıcaklık (~37°C insan) ve pH var. Aşılırsa denatürasyon.

Sitoplazmada gerçekleşir. 2 ATP harcanır, 4 ATP üretilir → net 2 ATP + 2 NADH.

Anaerobik: piruvat → laktik asit (hayvan/bakteri) veya etanol+CO₂ (maya).

Her yeni DNA bir eski + bir yeni zincir içerir. Lider zincir sürekli, gecikmiş Okazaki parçaları.

mRNA: mesaj taşıyıcı. tRNA: amino asit taşıyıcı (ribozoma). rRNA: ribozom yapısal+kataliz.

Işık tepkimeleri (tilakoid): H₂O parçalanır, O₂ çıkar, ATP+NADPH üretir. Karanlık (Calvin döngüsü, stroma): CO₂ glikoza dönüşür.

Yakınsak: farklı atadan benzer özellik (kuş/yarasa kanat). Iraksak: ortak atadan farklı özellik. Paralel: yakın akrabalardan benzer evrim.

Mutualizm (+/+), Komensalizm (+/0), Parazitlik (+/−), Avcılık (+/−), Rekabet (−/−).

Boşluğa şıkları yerleştir, cümle bütünlüğü (anlam + dilbilgisi) test et.

Son cümle ana fikri özetler veya sonuç çıkarır. Şıkları kontrol et: bağlam akışı uyumlu mu?

Giriş cümle konuyu tanıtmalı, sonraki cümlelerle bağlanmalı.

Somut: 5 duyuyla algılanır (kalem, kitap). Soyut: kavram, duygu (özgürlük, mutluluk).

Gerçek: sözcüğün ilk akla gelen sözlük anlamı. Mecaz: bağlamla kazanılan ek anlam.

Bilinmeyen kavram önce tanıtılır, sonra detay/örnek. Genelden özele veya kronolojik akış.

Lirik: duygu (şiir). Epik: olay/kahramanlık. Didaktik: öğretici. Pastoral: doğa. Satirik: alaycı.

'Asıl/Esas/Önemli olan/Özellikle/Sonuç olarak' kelimeleri ana fikre işaret eder.

Karşıt iki kavram cümlede yan yana → tezat (kontrast vurgu).

İnsan dışı varlığa insan özelliği verme.

Pasif okuma %20 hatırlanır, aktif okuma (altçizme, not, soru) %70 hatırlanır.

Bilgiyi 1 gün, 3 gün, 1 hafta, 2 hafta, 1 ay aralıklarla tekrarla (Ebbinghaus unutma eğrisi tersi).

25 dakika tam odak + 5 dakika mola (4 turdan sonra 15-30 dk uzun mola).

Bir konuyu öğrendiğini test için 5 yaşındaki çocuğa anlatır gibi yaz. Boşluklar netleşir.

Sınav süresinde tam deneme = gerçek koşul + zaman yönetimi + dayanıklılık testi.

Köy romanı (Yaşar Kemal, Fakir Baykurt), Kasaba/Anadolu (Sabahattin Ali), Bunalım (Yusuf Atılgan, Oğuz Atay), Tarihsel (Tarık Buğra), Postmodern (Orhan Pamuk).

Sade dil, gündelik konular, ölçü+kafiye reddedilir, halk yaşamı yansıtılır.

Soyut, kapalı, imgesel, anlatım yerine duygu. Cemal Süreya, İlhan Berk, Edip Cansever, Ece Ayhan, Turgut Uyar.

Hece ölçüsü, Anadolu, milli temalar. 5 şair sıra ezber: Faruk Nafiz Çamlıbel, Yusuf Ziya Ortaç, Halit Fahri Ozansoy, Orhan Seyfi Orhon, Enis Behiç Koryürek.

Servet-i Fünun ile Milli Edebiyat arası geçiş. 'Sanat sanat içindir'. Ahmet Haşim (Piyale), Yakup Kadri (sonra Milli'ye geçer).

Fuzuli: Leyla vü Mecnun. Şeyh Galip: Hüsn-ü Aşk. Nabi: Hayriyye. Yusuf u Züleyha: Hamdullah Hamdi.

Mevlana (13.yy, Mesnevi Farsça), Yunus Emre (13.yy, Risaletü'n-Nushiye, sade Türkçe), Hacı Bektaş Veli (Makalat, Bektaşilik).

Benzetme amacı olmadan ilişkili bir kavramı söyleme: 'Sobayı yaktım' (sobada yanan ateş), 'Beyaz Saray açıkladı' (Beyaz Saray içindeki yönetim).

1860 Tanzimat → 1896 Servet-i Fünun (Edebiyat-ı Cedide) → 1909 Fecr-i Ati → 1911 Milli Edebiyat → 1923 Cumhuriyet.

Nef'i (17.yy, Siham-ı Kaza — hicviye/yergi ustası, IV. Murad öldürdü), Şeyhülislam Yahya (kadılık + şair), Naima (tarihçi).

Şemsettin Sami 1872 — ilk yerli Türk romanı. Çeviri ilk roman: Telemak (Yusuf Kamil Paşa 1859 Fenelon'dan).

Şinasi 1859 — ilk yerli Türk tiyatro (görücü usulü evliliği eleştirir).

Ahmet Mithat Efendi 1870 — ilk yerli hikaye kitabı.

Klasisizm (akıl, kural — Moliere), Romantizm (duygu — Hugo), Realizm (gerçek — Balzac), Natüralizm (bilimsel — Zola), Modernizm (bilinç akışı — Joyce).

Gazel kafiye düzeni: aa ba ca da... İlk beyit matla (aa), son beyit makta (şairin mahlası geçer).

Sırasız cümleleri mantığa göre diz: genel ifade → detay → örnek → sonuç. Bağlaçlar (however, therefore) yön verir.

Bilinmeyen sözcük gördüğünde önündeki+arkasındaki cümleden bağlam tahmin et. Olumlu/olumsuz, somut/soyut, isim/fiil.

Doğruluk tablosunda tüm satırlarda T çıkan önerme. Örn: P ∨ ~P (P veya P değil).

Doğruluk tablosunda tüm satırlarda F çıkan önerme. Örn: P ∧ ~P.

~(P∧Q) = ~P∨~Q. ~(P∨Q) = ~P∧~Q. (Olumsuzlama dağılır, AND-OR yer değiştirir.)

∀x P(x) = 'Her x için P(x) doğru'. Olumsuzlama: ∃x ~P(x) (en az bir x için P değil).

∃x P(x) = 'En az bir x için P(x) doğru'. Olumsuzlama: ∀x ~P(x).

'P ise Q' = '~P veya Q'. Yani P doğru ve Q yanlış olduğunda sadece koşullu yanlış.

Zincir kuralı: P→Q ve Q→R doğruysa P→R doğru.

'P ise Q' = '~Q ise ~P' (mantıksal eşdeğer).

Kesişim: AND mantığı. Birleşim: OR mantığı. Fark: A−B = A∩~B.

Zorunlu: tüm olası dünyalarda doğru. Mümkün: en az bir dünyada doğru. ~Mümkün = Zorunlu değil. ~Zorunlu = Mümkün değil.

Türevlenebilir f(x) bir a noktasında Taylor serisine açılır. Maclaurin: a=0.

0·∞ tipinde önce yeniden yaz (1/x ile) → 0/0 veya ∞/∞ yap → L'Hopital uygula.

y x'in fonksiyonu olduğunda implicit türev: hem x'e hem y'ye türev al (y türevi alındığında dy/dx ekle).

y=f(x) eğrisinin [a,b] aralığında uzunluğu = ∫[a→b] √(1+(f'(x))²) dx.

y=f(x) eğrisi x ekseni etrafında döndürülünce: V = π∫[a→b] f(x)² dx.

İki fonksiyon x(t) ve y(t) ortak parametre t ile eğri tanımlar. Türev: dy/dx = (dy/dt)/(dx/dt).

x = r·cos θ, y = r·sin θ. Tersi: r = √(x²+y²), θ = arctan(y/x).

[[a,b],[c,d]] determinantı = ad−bc.

A = [[a,b],[c,d]] → A⁻¹ = (1/(ad−bc)) · [[d,−b],[−c,a]].

a×b = |i j k; a₁ a₂ a₃; b₁ b₂ b₃| determinant. Sonuç her iki vektöre dik.

Amilaz: karbonhidrat (tükürük+pankreas). Lipaz: yağ (pankreas+ince bağırsak). Pepsin: protein (mide). Tripsin: protein (pankreas).

2 atriyum (kulakçık) + 2 ventrikül (karıncık). Sol: temiz kan vücuda. Sağ: kirli kan akciğere. Çift dolaşım (büyük + küçük).

Doğal (doğuştan): deri, mukus, fagosit. Edinsel (sonradan): B lenfosit (antikor) + T lenfosit (hücresel). Aşılar edinsel oluşturur.

Böbreğin fonksiyonel birimi nefron. Süzme (Bowman kapsülü) → geri emilim (proksimal tüp) → salınım (Henle kulpu) → idrar (Toplayıcı kanal).

Kadın: östrojen (yumurtalık), progesteron (gebelik). Erkek: testosteron (testis). FSH+LH her ikisinde (hipofiz).

Brønsted-Lowry tanımı: asit proton (H+) verici, baz proton alıcı. Lewis: asit elektron çifti alıcı, baz verici (daha geniş).

pH değişmesini direnen çözelti. Zayıf asit + konjuge bazı (örn. CH₃COOH + CH₃COONa). Asit/baz eklendiğinde pH stabil kalır.

Tepkime için gerekli minimum enerji. Katalizör Ea'yı düşürür, denge değişmez. Sıcaklık Ea aşma olasılığını artırır.

1C metan, 2C etan, 3C propan, 4C bütan, 5C pentan, 6C heksan, 7C heptan, 8C oktan. Formül CₙH₂ₙ₊₂.

-ol (alkol -OH), -al (aldehit -CHO), -on (keton C=O), -oik asit (-COOH), -amin (-NH₂), -en (alken C=C), -in (alkin C≡C).

Pasif dinleme %20 hatırlanır, aktif (not + soru sorma) %60-70 hatırlanır.

Dağıtık (spaced): birkaç gün arayla tekrar — uzun süreli. Yoğun (cramming): tek seferde — kısa süreli.

Sınav hazırlık ileri seviyede: %70 soru çözümü + %30 konu tekrar. Başlangıç: %30 soru + %70 konu.

Her yanlışı kategorize et: Kavramsal (anlamadın), Hesap (yanlış işlem), Dikkatsizlik (acele). Kavramsal = konu tekrar, hesap = pratik, dikkatsizlik = sınav öncesi nefes.

İrade gücü gün içinde azalır. En zor/sevmediğin işi sabah yap (en taze enerjili an).

n × 9 = (n−1) ile devamında (10−n). Örn: 7×9 → 6 ve (10−7)=3 → 63. Parmak: 10 parmak aç, çarpılan parmak kapa, sol=onlar, sağ=birler.

İki sayı 100'e yakın: 100'den eksikleri yaz. Çapraz topla → sol parça. Eksikleri çarp → sağ parça. Örn: 96×97 → 96+(−3)=93 ; (−4)×(−3)=12 → 9312.

İki rakam çarpımı: 23×14 → birler 3×4=12 (2 yaz 1 elde), çapraz 3×1+2×4=11+1=12 (2 yaz 1 elde), onlar 2×1=2+1=3 → 322.

n5 sayısı (n=onlar) → kare = n×(n+1) ve sona 25. Örn: 35² → 3×4=12 ve 25 → 1225.

n² = (n + eksik/fazla)·(n − eksik/fazla) + (eksik/fazla)². Örn: 12² = (12+2)(12−2) + 2² = 14×10 + 4 = 144.

P(x) ÷ (x−a) için katsayıları al, ilki indir, a ile çarp+sonraki katsayıya ekle, devam et. Son sayı kalan, diğerleri bölüm katsayıları.

İki büyüklük orantılı ise: birinin değişimi diğerinde aynı oranda. a:b = c:d → eşit oran sınamada kolay.

9'a bölünebilme: rakamların toplamı 9'a bölünüyorsa sayı 9'a bölünür. 9 + ardışık 0 (90, 900...): aynı kural.

2 değişkenli denklem sistem: iki denklemi topla → bir değişken kalır, çıkar → diğer değişken kalır. Hızlı.

Büyük rakamlar yerine yakın yuvarlak + eksi yaz. Örn: 99 = 100−1, 998 = 1000−2. Çarpma kolaylaşır.

Büyük çarpımda kabaca: ilk rakamları çarp + sıfır ekleyerek tahmin. Hatasız sonuca yakın aralık verir.

(abc)² = a² | 2ab | (2ac+b²) | 2bc | c² → her hücre tek rakam, fazlası önceki hücreye taşı.

Son rakamı çıkar, 2× yap, kalan sayıdan çıkar. Sonuç 7'ye bölünüyorsa orijinal de 7'ye bölünür.

Son rakamı 4 ile çarp, kalan sayıya ekle. Sonuç 13'e bölünüyorsa orijinal de bölünür.

Mükemmel küp sayının küp kökü: 1-1, 2-8, 3-7, 4-4, 5-5, 6-6, 7-3, 8-2, 9-9, 0-0 son rakam eşleşmesi. Onlar = milyon hanesinden tahmin.

Cevap değişkenli ise: x'e kolay sayı (2, 5, 10) yerleştir, soruyu say-tabanlı çöz, sonucu şıklarda x yerine aynı sayıyı koyup eşitleyen şık seçilir.

Cevabı bulmak yerine 5 şıktan ortadakini (C) dene. Eğer büyükse A/B; küçükse D/E.

Mantıklı aralık dışındaki şıkları ele (0, çok büyük). Çoğunlukla 2-3 makul şıkta kalır → tahmin %50.

Şıklarda hep aynı kök var (örn. √2 hepsinde), katsayılar farklı → problem √2 katsayısı bulma.

Cevap biriminden formül çıkarımı. Hız=mesafe/zaman (m/s) → 'm' vermek için s ile çarp gerek.

%r yıllık bileşik faiz: para iki katına çıkma süresi ≈ 72/r yıl. Örn: %8 → 72/8 = 9 yıl.

Karmaşık hesap yerine yakın yuvarlak sayılarla kaba sonuç hesapla. Şıkları aralığa göre değerlendir.

Şekilde simetri ekseni varsa: yarısını çöz, sonucu 2× al. Eşkenar üçgen, kare, daire simetrisi.

Değişkenli soruda ekstra sayı yerleştirme: 0 (sınır), 1 (kimlik), -1 (negatif), 2 (basit), 1/2 (kesir). Şıkları test eder.

Paydadaki kökü kurtarmak için pay+payda eşlenikle çarp: (a−b)(a+b)=a²−b².

Aynı mesafeyi v₁ ile gidip v₂ ile dönen: ortalama hız = harmonik = 2v₁v₂/(v₁+v₂). Aritmetik DEĞİL.