💊
EUS taktikleri
Eczacılıkta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı
15 pratik çözüm tricki — yalnızca EUS için.
Krebs Döngüsü Enzim Sırası
Citrate Is Krebs's Special Substrate For Making Oxaloacetate → sitrat → izositrat → α-ketoglutarat → süksinil-CoA → süksinat → fumarat → malat → oksaloasetat.
Soru: α-ketoglutarat dehidrogenazdan önceki ara metabolit?
taktik: α-KG'den önceki = İzositrat (izositrat DH → α-KG)
6 saniye
8 enzim sıralaması %100; düzenleyici kofaktörler ayrı.
Uygulanmaz: Enzim regülasyonu (allosterik) ayrı çalışılır; mnemonic sadece sıra için.
⏱️Bu taktikle TUS 2014 Tıp 36. soruyu ~6 sn'de çözersin.
📋 gerçek ÖSYM/MEB sorusu — TUS 2014 Tıp 36. soru (resmî PDF'ten çıkarılmış korpus)
Üre Döngüsü Enzim Sırası
Ordinarily, Careless Crappers Are Also Frivolous → CPS-I, OTC, ASS, ASL, Arginase (+ Fumarat).
Soru: OTC eksikliği hangi ara metaboliti birikir?
taktik: OTC = 2. enzim → karbamoyil fosfat birikir → orotik asid ↑ idrar
8 saniye
Enzim sırası %100; klinik bulgu eşleştirme ek çalışma gerek.
Uygulanmaz: X-linked OTC dışındaki tüm üre döngü hastalıkları otozomal resesiftir; mnemonic kalıtım için değil.
⏱️Bu trickle 2023 EUS'da üre döngüsü enzim sırası sorusunu 16sn'de çözebilirdin.
📋 2023 EUS Biyokimya — Üre Döngüsü Intermediyerleri ve Ürünleri (temsili sınav-tarzı örnek; ÖSYM resmi sorusu değildir).
K Vitamini Bağımlı Koagülasyon Faktörleri
K Vitamini bağımlı: II, VII, IX, X — '1972' (yıl) → Faktör II–VII–IX–X.
Soru: Warfarin'in inhibe ettiği faktörler?
taktik: 1972 → II, VII, IX, X (+ Protein C, S)
5 saniye
Mnemonic %100; protein C/S de K-bağımlı (paradoksal hiperkoagülasyon riski warfarin başlangıcında).
Uygulanmaz: Heparin için geçersiz (heparin antitrombin III üzerinden etkir).
⏱️Bu taktikle TUS 2020 Tıp 54. soruyu ~5 sn'de çözersin.
📋 gerçek ÖSYM/MEB sorusu — TUS 2020 Tıp 54. soru (resmî PDF'ten çıkarılmış korpus)
Beta-Blokör Son Eki: -olol
Sonu -olol → beta-adrenerjik reseptör blokeri. (İstisna: labetalol α+β; carvedilol α+β.)
Soru: Bisoprolol hangi grup?
taktik: -olol → beta-blokör (β1 selektif)
3 saniye
Saf β-blokör için %100; α+β karma 3-4 istisna.
Uygulanmaz: Labetalol/carvedilol gibi karma α/β blokerler; ayrı bilinmeli.
⏱️Bu taktikle TUS 2020 Tıp 100. soruyu ~3 sn'de çözersin.
📋 gerçek ÖSYM/MEB sorusu — TUS 2020 Tıp 100. soru (resmî PDF'ten çıkarılmış korpus)
ACE İnhibitör Son Eki: -pril
Sonu -pril → ACE inhibitörü. Yan etki: kuru öksürük (bradikinin ↑), hiperkalemi, angioedem.
Soru: Ramipril yan etki spektrumu?
taktik: -pril → kuru öksürük + K+ ↑ + angioedem (siyahlarda risk ↑)
4 saniye
Tüm -pril için sınıf etki %100.
Uygulanmaz: Hamilelikte mutlak kontrendike (FDA D/X); aliskiren ile kombine kullanılmaz.
⏱️Bu trickle 2023 EUS'da antihipertansif ilaçlar sorusunu 18sn'de çözebilirdin.
📋 2023 EUS Farmakoloji — ACE İnhibitörleri ve Yan Etkileri (temsili sınav-tarzı örnek; ÖSYM resmi sorusu değildir).
ARB Son Eki: -sartan
Sonu -sartan → AT1 reseptör blokeri (ACE inhibitör alternatifi). Öksürük YOK (bradikinin etkisiz).
Soru: Captopril öksürüğü olan hastaya?
taktik: -pril sorun → -sartan'a geç (losartan/valsartan)
3 saniye
Sınıf etki %100; CV mortalite ACE-i ile eşdeğer (ONTARGET).
Uygulanmaz: Hamilelikte ACE inhibitör gibi kontrendike; angioedem riski düşük ama mevcut.
⏱️Bu trickle 2023 EUS'da -sartan ilaçları sorusunu 14sn'de çözebilirdin.
📋 2023 EUS Hemşirelik Farmakoloji — Kardiyovasküler İlaçlar (temsili örnek; resmi sınav sorusu değildir).
Statin Son Eki: -statin
Sonu -statin → HMG-CoA redüktaz inhibitörü. Yan etki: miyopati (CK ↑), karaciğer enzim ↑.
Soru: Statin + fibrat kombinasyonu risk?
taktik: -statin + fibrat → rabdomiyoliz riski ↑↑ (özellikle gemfibrozil)
5 saniye
Sınıf etki %100; etkinlik farkları LDL-düşürme: rosuvastatin > atorvastatin > simvastatin.
Uygulanmaz: Akut karaciğer yetmezliği/aktif karaciğer hastalığı = kontrendike.
⏱️Bu taktikle TUS 2015 Tıp 108. soruyu ~5 sn'de çözersin.
📋 gerçek ÖSYM/MEB sorusu — TUS 2015 Tıp 108. soru (resmî PDF'ten çıkarılmış korpus)
Anyon Açığı + MUDPILES
AG = Na − (Cl + HCO3). Normal 8-12. Yüksek AG asidoz nedenleri: Methanol, Üremi, DKA, Paraldehid, Iron/INH, Laktik, Etilen glikol, Salisilat.
Soru: Na 140 Cl 100 HCO3 10 → AG?
taktik: AG = 140-110 = 30 (yüksek) → MUDPILES'ı tara
8 saniye
Mnemonic %100 kapsam; sıra önemli değil.
Uygulanmaz: Düşük albuminde AG düzeltilmeli (her 1 g/dL düşüş için AG +2.5).
⏱️Bu taktikle TUS 2017 Tıp 81. soruyu ~8 sn'de çözersin.
📋 gerçek ÖSYM/MEB sorusu — TUS 2017 Tıp 81. soru (resmî PDF'ten çıkarılmış korpus)
Diabetes Mellitus Tanı Kriterleri
DM tanısı için (ayrı 2 günde tekrar): FBG ≥126 mg/dL VEYA 2 saatlik OGTT ≥200 VEYA HbA1c ≥%6.5 VEYA semptom + rastgele PG ≥200.
Soru: HbA1c 6.3, FBG 110 → ?
taktik: Her ikisi de prediabet aralığında (HbA1c 5.7-6.4, FBG 100-125) → prediabet
7 saniye
ADA 2024 standartları; gestasyonel DM ayrı kriterlerle (75g OGTT 1-step).
Uygulanmaz: Hemoglobinopati (örn. orak hücre), hızlı eritrosit turnover → HbA1c güvenilmez.
⏱️Bu trickle 2023 EUS'da Diabetes Mellitus tanı kriterleri sorusunu 20sn'de çözebilirdin.
📋 2023 EUS Fizyoloji — Diabetes Mellitus Tanı Kriterleri (temsili sınav-tarzı örnek; ÖSYM resmi sorusu değildir).
Gebelikte Güvenli Antibiyotik (Penisilin/Sefalosporin/Eritromisin)
Gebelikte KAÇINILAN antibiyotikler: Tetrasiklin (kemik/diş), Aminoglikozid (ototoksisite), Sulfonamid (kernikterus 3. trim.), Floroquinolon (kıkırdak), Metronidazol (1. trim. tartışmalı). GÜVENLİ: Penisilin, Sefalosporin, Eritromisin (estolat hariç).
Soru: Gebe ÜYE'de ilk seçenek?
taktik: Penisilin grubu (amoksisilin) güvenli; nitrofurantoin 1-2. trim. OK ama 3. trim. kaçın
8 saniye
FDA gebelik kategorileri 2015'te kaldırıldı, yerine PLLR (narrative); klinikte hâlâ A/B/C/D/X yaygın.
Uygulanmaz: Hayatı tehdit eden enfeksiyonda kategori D ilaç fayda/risk değerlendirmesi ile kullanılabilir.
⏱️Bu taktikle TUS 2006 Tıp 94. soruyu ~8 sn'de çözersin.
📋 gerçek ÖSYM/MEB sorusu — TUS 2006 Tıp 94. soru (resmî PDF'ten çıkarılmış korpus)
Klirens Formülü — Cl = Doz / AUC
Klirens (Cl) = Doz / AUC (iv için). Tam klirens = hepatik + renal + diğer.
Soru: iv 500 mg, AUC 25 mg·sa/L → Cl?
taktik: Cl = 500/25 = 20 L/sa
5 saniye
Lineer farmakokinetik (1. derece) için %100; non-lineer için Michaelis-Menten.
Uygulanmaz: Doygun (saturable) kinetikte (örn. fenitoin, etanol) Cl doz-bağımlı.
⏱️Bu trickle 2022 EUS'da farmakokinetik klirens sorusunu 18sn'de çözebilirdin.
📋 2022 EUS Biyoloji — Farmakokinetik ve İlaç Klirens (temsili sınav-tarzı örnek; ÖSYM resmi sorusu değildir).
Yarı Ömür t½ = 0.693 / k
t½ = 0.693 / kel = 0.693 × Vd / Cl. ln2 = 0.693.
Soru: Vd 50 L, Cl 5 L/sa → t½?
taktik: t½ = 0.693 × 50 / 5 = 6.93 sa ≈ 7 sa
8 saniye
1-kompartmanlı IV bolus için %100.
Uygulanmaz: Non-lineer / iki kompartmanlı modellerde basit formül yetersiz.
Biyoyararlanım F = AUC_po / AUC_iv
Mutlak F = (AUC_po × Doz_iv) / (AUC_iv × Doz_po). 0 ≤ F ≤ 1. IV → F=1 (tanım gereği).
Soru: AUC_po=40, AUC_iv=100 (eşit doz) → F?
taktik: F = 40/100 = 0.4 (oral biyoyararlanım %40)
6 saniye
Eşit dozda doğrudan AUC oranı; farklı dozlarda dozla normalize.
Uygulanmaz: Doygun absorpsiyon (örn. gabapentin) doz arttıkça F düşer.
⏱️Bu trickle 2022 EUS'da biyoyararlanım sorusunu 20sn'de çözebilirdin.
📋 2022 EUS Biyoloji — Biyoyararlanım ve İlaç Emilimi (temsili sınav-tarzı örnek; ÖSYM resmi sorusu değildir).
Terapötik İndeks TI = LD50 / ED50
TI = LD50 / ED50. Yüksek TI = geniş güvenlik aralığı. Dar TI ilaçlar: warfarin, digoksin, lityum, fenitoin, teofilin, aminoglikozid.
Soru: Warfarin TI dar mı?
taktik: Dar TI ilaç → TDM şart (INR takibi)
4 saniye
Konsept %100; pratik kullanım: terapötik aralık (üst/alt sınır oranı).
Uygulanmaz: İnsan için TI etik nedenle hayvan verisiyle tahmin edilir; klinikte CTI (clinical TI) kullanılır.
⏱️Bu trickle 2022 EUS'da Terapötik İndeks sorusunu 20sn'de çözebilirdin.
📋 2022 EUS Biyoloji — Terapötik İndeks ve İlaç Güvenliği (temsili sınav-tarzı örnek; ÖSYM resmi sorusu değildir).
Steady State — 4-5 Yarı Ömür
Sürekli doza başlanınca steady state'e ulaşma süresi ≈ 4-5 × t½ (∼94-97% plato).
Soru: t½ = 24 saat → steady state?
taktik: 4-5 × 24 = 96-120 sa = 4-5 gün
5 saniye
1-kompartman IV bolus için %95+ doğru; oral repeated dose için ~%97 plato 4 t½'de.
Uygulanmaz: Yükleme dozu (LD) verilirse steady state hemen sağlanır; uzun t½ ilaçlarda gerekir (amiodaron, digoksin).
⏱️Bu trickle 2022 EUS'da Farmakokinetik sorusunu 20sn'de çözebilirdin.
📋 2022 EUS Biyoloji — Farmakokinetik ve İlaç Metabolizması (temsili sınav-tarzı örnek; ÖSYM resmi sorusu değildir).