HMGS taktikleri

Üstten alta: Anayasa > Kanun / Uluslararası Antlaşma > Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi > Yönetmelik > Adsız düzenleyici işlemler (tebliğ/genelge). Alt norm üst norma aykırı olamaz.

Milletlerarası antlaşmaları onaylama: TBMM uygun bulma kanunu çıkarır → Cumhurbaşkanı onaylar/yayımlar. Temel hak antlaşmaları kanunla çatışırsa ANTLAŞMA esas alınır (m.90/son).

Dernek kurmak için en az 7 gerçek veya tüzel kişi gerekir (TMK m.56); kazanç paylaşma amacı GÜDÜLEMEZ. Vakıf ise mal topluluğudur (kişi sayısı değil, mal tahsisi).

Olağan kanun yolları: İstinaf (Bölge Adliye/İdare Mahkemesi, 2. derece — hem maddi hem hukuki inceleme) → Temyiz (Yargıtay/Danıştay, 3. derece — sadece hukuki denetim). İlk derece → istinaf → temyiz.

Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK): Başkan = Adalet Bakanı, Adalet Bakanlığı Müsteşarı doğal üye. 13 üye; bir kısmı CB, bir kısmı TBMM seçer. Hâkim-savcı özlük işleri.

Bireysel başvuru: Temel hak ihlali iddiasıyla, OLAĞAN kanun yolları tükendikten sonra Anayasa Mahkemesi'ne yapılır. Kapsam: Anayasa + AİHS'in ORTAK güvencelediği haklar.

Temel haklar üçe ayrılır: (1) Kişisel/Medeni (negatif hak — devlet karışma); (2) Siyasi (katılım — oy/seçilme); (3) Sosyal/Ekonomik (pozitif hak — devlet yerine getir). Hızlı ezber: 'KAT' = Kişisel-Aktif(siyasi)-Talep(sosyal). Soru 'devlet sağlamalı mı?' diyorsa → SOSYAL; 'devlet karışmamalı mı?' → KİŞİSEL.

AYM'nin 3 ana iş: (1) Soyut norm denetimi = kanun yürürlüğe girdikten sonra yetkili organlar başvurur (CumhB/TBMM/parti grupları); (2) Somut norm denetimi = yargılamada uygulanan kanunun anayasaya aykırılığı iddiasıyla MAHKEME itiraz yoluna başvurur; (3) Bireysel başvuru = temel hak ihlali iddiasıyla KİŞİ başvurur (olağan yollar tüketilmeli). Anahtar: SOYUT=organ; SOMUT=mahkeme; BİREYSEL=kişi.

İdari işlemin 5 unsuru = YETKİ · ŞEKİL · SEBEP · KONU · MAKSAT. Bellek kodu: 'YeŞiL-ŞE-SE-KO-MA' (İlk harfler: Y-Ş-S-K-M). Soru 'hangi unsur yoksa işlem iptal edilir?' diyorsa → HEPSİ sakatlanır, ancak soru YETKİ eksikliği soruyorsa → yokluk/ağır hükümsüzlük olabilir (diğerleri = iptal).

İptal davası = işlemi YOK ET; Tam yargı davası = zarar varsa TAZMİNAT. Hızlı test: davacı 'işlemi kaldırın' mı diyor → İPTAL; 'param için' mi diyor → TAM YARGI. İkisi aynı davada birleştirilebilir. İptal davası genel süre 60 gün; tam yargı süreleri farklı olabilir.

HAK EHLİYETİ = haklara ve borçlara SAHİP OLABİLME; doğumla (tam ve sağ doğum) başlar, herkeste eşit. FİİL EHLİYETİ = hukuki işlem YAPABİLME; ayırt etme gücü + erginlik gerekir. Hızlı test: 'Bebek miras alır mı?' → EVET (hak ehliyeti). 'Bebek sözleşme yapar mı?' → HAYIR (fiil ehliyeti yok).

Haksız fiil sorumluluğu için zorunlu unsurlar: Hukuka Aykırı Fiil + Kusur + Zarar + İlliyet Bağı (Nedensellik). Bellek kodu: 'Fiil-Aykırılık-Kusur-İlliyet' + zarar. Bir unsur yoksa sorumluluk DOĞMAZ. Soru 'zarar için tazminat alınabilir mi?' diyorsa → unsurları kontrol et; birisi eksikse hayır.

KAST: fail sonucu ÖNGÖRÜR ve İSTER (doğrudan kast) VEYA öngörüp kabullenip göze alır (olası kast). TAKSİR: fail sonucu öngörmesi GEREKİRDİ ama öngörmedi (bilinçsiz taksir) VEYA öngördü ama güvendi/olmaz dedi (bilinçli taksir). Hızlı test: 'Fail sonucu öngörüp istedi mi?' → EVET = doğrudan kast. 'Öngördü ama kabullendi mi?' → olası kast. 'İstedi mi? Hayır, sonuç olmazdı sandı' → bilinçli taksir.

TCK'da 4 hukuka uygunluk nedeni: (1) Meşru Müdafaa; (2) Mağdurun (ilgilinin) Rızası; (3) Zorunluluk Hali; (4) Hakkın Kullanılması/Kanun Hükmünü İfa. Bellek kodu: 'MM-Rı-Zo-Ha' = Meşru-Rıza-Zorunluluk-Hakkın kullanımı. Bu nedenler senaryoyu bu 4'e oturtarak çözülür.

ESNAF: faaliyeti ekonomik gücünün sınırlarında, ticari organizasyon gerektirmeyen, kişisel emeğe dayanan küçük ölçekli işletme. TACİR: ticari organizasyon kurarak işletme yürüten kişi. Hızlı test: 'Bir manav kendi mahallede sebze satıyor' → ESNAF. 'Şehirlerarası dağıtım ağı kurmuş meyve toptancısı' → TACİR. FARK ETKİSİ: tacir = Ticaret Sicili+TTK tam uygulama+ticari dava; esnaf = Esnaf Sicili+daha az yükümlülük.

BONO: 2 taraf (düzenleyen + lehdar); düzenleyen ödeme YAPAR. POLİÇE: 3 taraf (düzenleyen/keşideci + muhatap + lehdar); düzenleyen BAŞKASINA ödettir (muhatap öder). ÇEK: 3 taraf (keşideci + muhatap banka + lehdar); muhatap DAİMA BANKA olmalı. Anahtar: 'Bono 2; Poliçe 3 — banka şart değil; Çek 3 — muhatap BANKA.'

Dava şartları: mahkemenin işin esasına girebilmesi için aranan ön koşullar. Eksikse USULDEN RET (esastan ret değil). Temel dava şartları: (1) mahkemenin yargı yetkisi; (2) görev; (3) yetki; (4) taraf ehliyeti; (5) dava ehliyeti; (6) dava açma hakkı/husumet; (7) aynı davanın derdestliği olmama. Anahtar: 'Esastan ret = hakkın yokluğu; usulden ret = şart eksik, esas tartışılmaz.'

İSTİNAF: ilk derece mahkemesi kararına karşı → BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ inceler; hem vakıa hem hukuk denetimi (yeniden yargılama). TEMYİZ: Bölge adliye mahkemesi kararına karşı → YARGITAY veya DANIŞTAY inceler; yalnız HUKUK denetimi (vakıa incelemesi çok sınırlı). Hızlı test: 'Hangi mahkeme?' → İstinaf=BAM; Temyiz=Yargıtay/Danıştay. 'Vakıa mı hukuk mu?' → İstinaf=ikisi; Temyiz=çoğunlukla hukuk.

AYNİ HAK: eşya üzerinde HERKESE karşı ileri sürülebilen mutlak hak (mülkiyet, ipotek, irtifak). ŞAHSİ HAK: yalnızca belirli kişiye karşı ileri sürülebilen nispi hak (kira, borç, alacak). Hızlı test: 'Kimseye karşı mı, herkese mi?' → herkese = AYNİ; yalnız sözleşme tarafına = ŞAHSİ. Sicile tescil = ayni hak işareti. Kiracı şahsi hak sahibi; malik ayni hak sahibi.