SMMM taktikleri

%a × b = %b × a — yüzde ve sayı çarpımı değişmeli.

Dolaysız vergi: gelir/servet üzerinden, yansıtılamaz (Gelir Vergisi, Kurumlar, Emlak). Dolaylı vergi: harcama üzerinden, fiyata eklenir/yansıtılır (KDV, ÖTV). Dolaylı vergiler adaletsiz (herkes aynı oran).

Varlıklar = Kaynaklar = Yabancı Kaynak (Borç) + Özkaynak. Bilanço her zaman DENKtir. Aktif (varlık) = Pasif (kaynak).

Aktif (varlık) hesabı ARTIŞI → BORÇ; azalışı → ALACAK. Pasif (kaynak) hesabı artışı → ALACAK; azalışı → BORÇ. Her kayıtta borç = alacak.

Başabaş miktarı = Sabit Maliyet ÷ (Birim Satış Fiyatı − Birim Değişken Maliyet). Bu noktada kâr=0. Katkı payı = fiyat − değişken maliyet.

Oligopol piyasada firmaların maliyetleri değişse bile fiyatların neden sabit (katı) kaldığını AÇIKLAYAN model = SWEEZY (kırıklı talep eğrisi). Mantık: bir firma fiyat artırırsa rakipler izlemez (talep esnek), fiyat düşürürse rakipler de düşürür (talep inelastik). Bu kırık nokta marjinal hasılatta süreksizlik yaratır; MC belli aralıkta değişse bile fiyat ve miktar değişmez.

Gelir dağılımı EŞİTSİZLİĞİNİ ölçen standart araçlar: Lorenz eğrisi, Gini katsayısı, yüzde paylar analizi, Dalton-Atkins ölçütü, P80/P20 oranı. Bunlar dağılımın eşitsizliğini ölçer. Marjinal ürün geliri (MRP) ise bir ÜRETİM FAKTÖRÜNÜN katkısını/ücretini belirleyen mikro kavramdır — dağılım ölçütü DEĞİLDİR.

Devlet TABAN fiyatı (denge üstü) koyarsa ARZ FAZLASI; TAVAN fiyatı (denge altı) koyarsa TALEP FAZLASI (kıtlık) oluşur. Hesap: belirlenen fiyatı arz (Qs) ve talep (Qd) denklemlerinde yerine koy; Arz fazlası = Qs − Qd. Örn. Qd=40−2P, Qs=20+2P, taban P=10 → Qd=20, Qs=40 → arz fazlası=20.

Talebin fiyat esnekliği Ed = (dQ/dP)·(P/Q). Doğrusal talepte (Q=A−bP) dQ/dP=−b sabittir. Verilen Ed ve P'den bilinmeyen parametreyi çöz. Örn. Q=A−5P, P=2, Ed=−1: Ed=−5·(2/Q)=−1 → Q=10 → A=Q+5P=10+10=20.

Çapraz talep esnekliği = (Y'nin talep miktarındaki % değişim) / (X'in fiyatındaki % değişim). Sonuç POZİTİF ise X ve Y İKAME, NEGATİF ise TAMAMLAYICI maldır. Örn. X fiyatı %10 artıp Y tüketimi %5 azalıyorsa: −5/+10 = −0,5 → tamamlayıcı.

TERKİP (bileşim/genelleme) hatası: bireysel düzeyde doğru olanın bütün düzeyinde de doğru olduğunu varsaymak. TASARRUF PARADOKSU klasik örneğidir: tek birey için tasarruf iyidir, ama HERKES aynı anda tasarruf ederse toplam talep düşer, gelir azalır, toplam tasarruf bile artmayabilir. Bireysel doğru → toplumsal yanlış.

Bir büyüklüğün İKİYE KATLANMASI için geçen süre ≈ 70 / (yüzde yıllık büyüme oranı). (ln2≈0,693'ten gelir; bazı kaynaklar 72 kullanır.) Örn. kişi başına gelir yılda %7 büyüyorsa katlanma ≈ 70/7 = 10 yıl.

Fiziksel sermaye birikim denklemi: K(t+1) = K(t) + I − δ·K(t), yani Yeni Stok = Eski Stok + Brüt Yatırım − Aşınma (amortisman = δ × eski stok). Örn. K=100, δ=%5 (=5), I=10 → 100 + 10 − 5 = 105 milyar TL.

Basit Keynesyen modelde harcama (kamu harcaması) çarpanı = 1/[1 − c(1−t)] ve marjinal vergi oranı (t) arttıkça çarpan KÜÇÜLÜR (vergi sızıntıdır). Transfer çarpanı = c × harcama çarpanı olduğundan harcama çarpanı her zaman transfer çarpanından MUTLAK olarak BÜYÜKtür. 'Harcama çarpanı transfer çarpanının 2 katı' ise c (MPC)=1/2 demektir.

Grubel-Lloyd endeksi endüstri içi ticaretin payını ölçer: GL = 1 − |X − M| / (X + M). 1'e yakın = yoğun endüstri içi ticaret (benzer mal alıp satma), 0'a yakın = endüstriler arası ticaret. Örn. X=150, M=250: |150−250|/(150+250) = 100/400 = 0,25 → GL = 1 − 0,25 = 0,75.

P80/P20 göstergesi, gelirden EN ÇOK pay alan %20'lik dilimin payının, EN AZ pay alan %20'lik dilimin payına ORANIdır. Değer kaç ise en zengin %20, en yoksul %20'nin o kadar KATI gelir alıyor demektir. Örn. 7,7 → en üst %20 ile en alt %20 arasında 7,7 kat fark. Yüzde değişim/büyüme ile karıştırma.

Bedavacılık (free-rider) problemi tam kamusal mallarda görülür: dışlanamazlık yüzünden birey katkıda bulunmadan faydalanır, talebini açıklamaz, gönüllü finansmana katılmaz. KRİTİK ÇELDİRİCİ: Devletin herkesten ZORUNLU vergi toplaması bedavacılığı ENGELLEYEN/çözen mekanizmadır — yani bedavacılık DAVRANIŞININ ÖZELLİĞİ DEĞİLDİR.

Vergileme sınırları beş başlık: Hukuki (kanunilik/yasallık — Anayasa m.73), Mali (verginin gelir kapasitesinin tükenmesi/Laffer), İktisadi (üretim-tüketim-tasarrufu bozmama), Siyasi (mükellefin oy/rıza tepkisi), Psikolojik (vergi tahammülü/direnci). Anayasa m.73 'vergi, resim, harç kanunla konulur, değiştirilir, kaldırılır' = HUKUKİ sınır (verginin kanuniliği).

Verginin tanım özellikleri: Cebrîlik (zorla alınır), Karşılıksızlık (mükellef belirli/özel karşılık ya da geri ödeme talep edemez), Kesinlik, Süreklilik, Yasallık, Parayla ödeme. 'Mükellefin verginin geri ödenmesini talep edememesi' = KARŞILIKSIZLIK (vergi, harçtan bu yönüyle ayrılır: harçta bireysel karşılık vardır).

Maktu (birim) vergide: birim vergi = tüketici fiyatındaki artış + üretici fiyatındaki azalış. Yük dağılımı ESNEKLİKLE ters orantılıdır: esnekliği DÜŞÜK olan taraf daha çok yük taşır. Tüketici fiyatı az artıp üretici fiyatı çok düşüyorsa yükün çoğu ÜRETİCİDE → arz esnekliği talep esnekliğinden KÜÇÜK. Yük payı = fiyat değişimi × miktar.

GERÇEK (reel) harcama = karşılığında devletin doğrudan mal/hizmet/üretim faktörü satın aldığı, millî gelire doğrudan katkı yapan harcama (personel maaşı, mal-hizmet alımı, yatırım). TRANSFER harcaması = karşılığında cari üretim faktörü alınmayan, satın alma gücü aktaran ödeme (emekli aylığı, işsizlik yardımı, burs, borç faizi, sübvansiyon). Test: 'Devlet karşılığında mal/hizmet/iş alıyor mu?' Evet→gerçek, Hayır→transfer.

5018'e göre MERKEZÎ YÖNETİM bütçesi = (I) Genel bütçeli idareler + (II) Özel bütçeli idareler + (III) Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar. Sosyal Güvenlik Kurumları (IV) ve Mahallî idareler (V) merkezî yönetim DIŞINDADIR. Hiyerarşi: Genel Yönetim = Merkezî Yönetim (I+II+III) + SGK (IV) + Mahallî İdareler (V). Cetvel sırası: I=Genel, II=Özel, III=DDK, IV=SGK, V=Mahalli.

Klasik bütçe ilkeleri: GENELLİK (tüm gelir-gider gayrisafi olarak bütçede yer alır, mahsup yasak), BİRLİK (tüm kamu gelir-gideri TEK bütçede toplanır), Yıllık olma, Samimiyet/Doğruluk, Denklik, Açıklık, Önceden izin. BÜTÇE DIŞI FON = gelir/giderin ana bütçe dışında tutulması olduğundan hem GENELLİK hem BİRLİK ilkesini ihlal eder.

İhtiyatlılık kavramı: muhtemel giderler ve zararlar için karşılık ayrılır (kayda alınır), muhtemel gelirler ve kârlar gerçekleşmeden kayda alınmaz. Dönem sonu bilanço düzenlemelerinde (stok değer düşüklüğü, şüpheli alacak, menkul kıymet değer düşüklüğü karşılıkları) bu kavram esas alınır.

TMS/TFRS'ye göre tam finansal tablolar seti: (1) Finansal Durum Tablosu (Bilanço), (2) Kâr veya Zarar ve Diğer Kapsamlı Gelir Tablosu, (3) Öz Kaynak Değişim Tablosu, (4) Nakit Akış Tablosu, (5) Dipnotlar. KÂR DAĞITIM TABLOSU bu zorunlu sete DAHİL DEĞİLDİR (Tekdüzen sistemde ek tablodur).

Dönemsellik: gelir ve giderler tahakkuk esasına göre ait oldukları döneme kaydedilir (nakit hareketinden bağımsız). Dönem ayırıcı hesaplar: 181/281 Gelir Tahakkukları, 381/481 Gider Tahakkukları, peşin ödenen/tahsil edilen gelir-gider hesapları. Henüz tahsil/ödeme yapılmamış ama döneme ait gelir-gider tahakkukla kayda alınır (yıl sonu işlemiş mevduat faizi: borç Gelir Tahakkukları / alacak Faiz Gelirleri).

Alışta ödenen KDV = 191 İndirilecek KDV (borç). Satışta tahsil edilen KDV = 391 Hesaplanan KDV (alacak). Dönem sonunda 391 ile 191 mahsuplaşır: Hesaplanan > İndirilecek ise fark 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar (alacak); İndirilecek > Hesaplanan ise fark 190 Devreden KDV (borç) sonraki döneme aktarılır. KDV = matrah × oran (güncel genel oran %20; 2017'de %18 idi — sorudaki orana göre hesapla).

Normal yöntem: yıllık amortisman = maliyet × (1/ekonomik ömür), her yıl eşit. Azalan bakiyeler: oran = normal oranın 2 katı (VUK'ta üst sınır %50), her yıl NET DEFTER DEĞERİNE (maliyet − birikmiş amortisman) uygulanır; son yıl kalan değerin tamamı yazılır. Kayıt: borç ilgili gider hesabı / alacak 257 Birikmiş Amortismanlar. Üretim makinesi amortismanı Genel Üretim Giderleri'ne atılır.

Sürekli (aralıksız) envanter: her alış 153 Ticari Mallar'a borç, her satışta hem satış hem maliyet kaydı (621 SMM borç / 153 alacak) anında yapılır; MAL SATIŞ TUTARI 153'e kaydedilmez, sadece maliyeti 153'ten çıkar. Aralıklı envanter: dönem içi alışlar 153'e, satışlar 600'e gider; maliyet dönem sonunda 'DBMM + Alışlar − DSMM = SMM' ile hesaplanır.

Net Gerçekleşebilir Değer (NGD) = tahmini satış fiyatı − (tahmini tamamlanma maliyetleri + tahmini satış giderleri). Stoklar maliyet ile NGD'den DÜŞÜK olanıyla değerlenir. TMS 2'ye göre vadeli alımlarda peşin fiyat ile vadeli fiyat arasındaki fark stok maliyetine EKLENMEZ; bu fark finansman gideridir. Stok yalnızca peşin değeri üzerinden 153'e kaydedilir.

7/A (fonksiyon esası, büyük işletmeler): giderler fonksiyonlarına göre 730-770 hesaplarda izlenir (Genel Üretim, Direkt İlk Madde, Direkt İşçilik, Ar-Ge, Pazarlama, Genel Yönetim, Finansman). 7/B (gider çeşidi esası, küçük işletmeler): 790-799 gider çeşitleri (İlk Madde, İşçi Ücret, Memur Ücret, Dışarıdan Sağlanan Fayda/Hizmet, Çeşitli Giderler, Vergi-Resim-Harç, Amortisman, Finansman). FİNANSMAN GİDERLERİ her iki seçenekte de ortaktır.

Dönem sonunda 6'lı gelir tablosu hesapları 690 Dönem Kârı veya Zararı'na devredilir: gelir hesapları (600 Yurtiçi Satışlar, 64x kârlar) 690'ın alacağına; gider/maliyet hesapları (621 SMM, 631 Pazarlama, 632 Genel Yönetim Gideri) 690'ın borcuna. Fonksiyonel gider hesapları (770 Genel Yönetim Giderleri) önce 771 Yansıtma ile 632'ye, oradan 690'a taşınır. BİLANÇO/öz kaynak hesapları (502 Hisse Senedi İptal Kârları) 690'a AKTARILMAZ.

Mamul maliyeti 3 unsur: (1) Direkt İlk Madde ve Malzeme, (2) Direkt İşçilik, (3) Genel Üretim Giderleri (endirekt madde+endirekt işçilik+diğer). PAZARLAMA-SATIŞ-DAĞITIM GİDERLERİ üretim maliyetine GİRMEZ (dönem gideridir). TMS 2'ye göre Dönüştürme (çevirme) Maliyeti = Direkt İşçilik + (sabit+değişken) Genel Üretim Maliyetleri; yani direkt ilk madde HARİÇ üretim maliyeti.

Cari Oran = Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar (ideal ~2). Asit-Test (Likidite) = (Dönen Varlıklar − Stoklar) / KVYK (ideal ~1). Nakit Oran = (Hazır Değerler + Menkul Kıymetler) / KVYK; payda sadece kasa+banka+menkul kıymet, stok ve alacaklar HARİÇ (ideal ~0,20).

Birim Katkı Payı = Birim Satış Fiyatı − Birim Değişken Maliyet. Katkı Oranı = Birim Katkı Payı / Birim Satış Fiyatı. Başabaş (adet) = Sabit Maliyet / Birim Katkı Payı. Hedef kârlı satış tutarı = (Sabit Maliyet + Hedef Kâr) / Katkı Oranı.

Temel muhasebe ilkeleri üç grup: gelir tablosu ilkeleri, varlık ilkeleri, kaynak (öz kaynak + yabancı kaynak) ilkeleri. Gelir tablosu ilkelerine göre gerçekleşmemiş kârlar dönem kârına eklenmez, dönem sonuçları tahakkukla saptanır ve GEÇMİŞ YIL ZARARLARI dönem kârından indirim kalemi olarak gelir tablosunda gösterilir.

Beş temel yönetim fonksiyonu sırası: 1-Planlama, 2-Örgütleme, 3-Yöneltme(yürütme), 4-Koordinasyon, 5-Denetim(kontrol). PLANLAMA aşamasının içinde misyon/vizyon/amaç/hedef belirleme vardır; KONTROL(denetim) planlamanın değil ayrı/son fonksiyonun parçasıdır.

Etkililik oranı = Gerçekleşen çıktı ÷ PLANLANAN çıktı (hedefe ulaşma). Teorik/pratik kapasite rakamları tuzaktır, paydaya planlanan miktar girer. Ayır: Etkinlik(verimlilik)=çıktı÷girdi; Kapasite kullanım=gerçekleşen÷kapasite; Etkililik=gerçekleşen÷planlanan.

Başabaş miktarı = Sabit Maliyet ÷ (Birim Satış Fiyatı − Birim Değişken Maliyet). Paydadaki (fiyat−değişken) = KATKI PAYI. Birim/sefer katkıyı bul, sabit maliyeti ona böl → kâra geçiş. Birim değişken maliyet 'fiyatın 1/3'ü' gibi verilirse önce TL'ye çevir.

YATAY (karşılaştırmalı) analiz: ardışık dönemleri yan yana, artış-azalış. DİKEY (yüzde) analiz: tek dönemde her kalemin toplama oranı(%). TREND (eğilim) analizi: BAZ YIL=100 alınıp uzun vadede yön (çok yıllı). ORAN analizi: aynı tablodaki kalemler arası ilişki. 'Baz yıla göre uzun vadeli değişim' = TREND.

Net Çalışma Sermayesi (NÇS) = Dönen Varlıklar − Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar. NÇS POZİTİF ise dönen varlık KVYK'dan büyük (likit-güvenli); NEGATİF ise Dönen Varlıklar < KVYK (borç ödeme baskısı). Duran varlık/öz kaynak ifadeleri NÇS işaretini belirlemez, tuzaktır.

AVRUPA tipi opsiyon: hak SADECE VADE SONUNDA kullanılır. AMERİKAN tipi: hak vade SONUNA KADAR HER AN kullanılabilir. 'Sadece vade sonunda' = AVRUPA. (Asya opsiyonu ortalama-fiyatlıdır; Afrika tipi standart değildir.)

BELİRLİLİK altındaki proje değerleme yöntemleri: Net Bugünkü Değer (NBD), İç Kârlılık Oranı (IRR), Kârlılık Endeksi, Geri Ödeme Dönemi. KARAR AĞACI yöntemi RİSK/BELİRSİZLİK altında (olasılıklı dallanma) kullanılır → belirlilik grubuna girmez.

Vergi tarifesi türleri: (1) DÜZORAN (tek oran): matrah ne olursa olsun sabit oran (KDV %20 gibi). (2) ARTAN ORANLI (müterakki): matrah arttıkça oran artar; Türkiye Gelir Vergisi (15-40%) dilim sistemi. (3) AZALAN ORANLI: matrah arttıkça oran düşer; pratikte ender. (4) GÖTÜRÜ (maktu): matrah hesaplanmadan sabit tutar (basit usul gibi). KPSS TUZAĞI: 'Herkes aynı oranı öder' = DÜZORAN; 'Zengin daha yüksek oranda öder' = ARTAN ORANLI. Gelir adaleti en iyi: ARTAN ORANLI.

Mali aldatma (fiscal illusion): mükelleflerin gerçek vergi yükünü olduğundan az ya da farklı algılamasına yol açan olgular bütünü. Başlıca biçimleri: (1) Dolaylı vergi aldatması: KDV fiyata gömülü olduğundan mükellef ödediğinin farkında olmaz. (2) Borçlanma aldatması (Puviani): bugün borçlanma = gelecekte vergi; seçmen bugünkü harcamayı bedelsiz sanır. (3) Enflasyon vergisi: para basma gizli vergi, vatandaş hissetmez. (4) Karmaşıklık aldatması: vergi kanunu karmaşıksa mükellef gerçek yükü hesaplayamaz. ÖZET: 'Algılanan vergi < Gerçek vergi' → MALİ ALDATMA.

Vergi amortismanı (kapitalizasyon): bir servet varlığına (gayrimenkul, hisse, arazi) kalıcı/yeni vergi konulduğunda gelecekteki vergi yükleri bugünün fiyatına iskonto edilerek varlığın piyasa değeri DÜŞER. Ters yansıma biçimidir: vergi ileri değil GERİ yansır (alıcı değil, varlığı elinde tutan/satan taşır). Hesap: Değer düşüşü = yıllık vergi tutarı / faiz oranı. Örnek: arazi yıllık 10.000 TL vergi, faiz %5 → değer düşüşü = 10.000/0,05 = 200.000 TL. TUZAK: 'Yansıma' genelde ileriye (tüketiciye); amortismanı geriye (mevcut sahibine) yansır.

Kamu borçlanması türleri — 3 eksen: (1) KAYNAK: İç borç (yerli alacaklı: vatandaş/banka/merkez bankası) · Dış borç (yabancı alacaklı: IMF/Dünya Bankası/yabancı piyasa). (2) VADE: Kısa vadeli (≤1 yıl: Hazine bonosu, repo) · Orta vadeli (1-5 yıl) · Uzun vadeli (>5 yıl: Devlet tahvili). (3) ZORUNLULUK: Gönüllü (piyasaya ihraç) · Zorunlu (mükellefe zorla tahvil — tarihsel; modern ekonomilerde nadir). AYRIŞMA TUZAĞI: Dış borç = döviz cinsinden değil = yabancı alacaklıdan borç (yurt içinde ihraç edilse de yabancı alırsa dış borçtur).

Ricardocu Denklik (Barro-Ricardo Teoremi): rasyonel bireyler bugünkü devlet borçlanmasını 'gelecekteki vergi artışı' olarak görür; bu nedenle bugün tasarruflarını artırır ve tüketimlerini AZALTMAZLAR — çünkü toplam hayat boyu gelir değişmez. Sonuç: vergi yerine borçlanmayla finanse edilen harcama, toplam talebi değiştirmez. KPSS TUZAĞI: Keynesyenler 'borçlanma toplam talebi artırır' der; Ricardocu denklik 'hayır, bireyler tepkiyi önceden hesaplar ve tasarrufa yönelir — net etki sıfır' der. Pratik eleştiri: bireylerin tam rasyonel olmaması, nesillerarası aktarım sorunları, likidite kısıtları teoremi çürütür.

Dışlama etkisi (crowding out): genişletici maliye politikası (kamu harcaması ↑ veya vergi ↓) → artan borçlanma talebi → piyasa faiz oranı ↑ → özel sektör yatırım maliyeti artar → özel yatırım DÜŞER. Tam dışlama: özel yatırım, kamu harcamasıyla eşit miktarda düşer; net etki sıfır (klasik görüş — dikey LM). Kısmi dışlama: özel yatırım bir miktar düşer ama kamu harcaması etkisi net pozitif kalır (Keynesyen görüş — yatay/eğimli LM). LM eğrisi YATAY (likidite tuzağı) → faiz artmaz → dışlama sıfır. LM DİKEY (klasik) → tam dışlama.

Üç kavram — hepsi vergi yükünü azaltır ama işlediği yer farklı: (1) MUAFİYET: belirli KİŞİ/KURUM grubunu vergiden çıkarır (kim hariç?). Örn: Esnaf muaflığı, Elçilik muafiyeti. (2) İSTİSNA: belirli GELİR/UNSUR/İŞLEM'i vergiden çıkarır (ne hariç?). Örn: Konut kira geliri istisnası, eğitim ödemelerindeki KDV istisnası. (3) İNDİRİM: vergi MATRAHından veya verginin kendisinden düşülen tutar; vergi yükümlülüğü devam eder sadece matrah/tutar azalır. Örn: Sigorta prim indirimi, bağış indirimi. HAFIZA KODU: Muafiyet=Kim · İstisna=Ne · İndirim=Düşür.

Mali tevzin (fiskal federalizm): kamu gelir ve giderlerinin merkezi yönetim ile yerel yönetimler arasında paylaştırılması ilkeleri. Oates'ın Yerellik İlkesi: kamu hizmetleri mümkün olduğunca faydalananlar düzeyinde (yerel) sunulmalı → etkinlik artar. Ancak üç istisna MERKEZİ kalmalı: (1) Makroekonomik istikrar (para+maliye politikası), (2) Gelir yeniden dağıtımı (yerel vergi rekabeti = 'yarış dibe'), (3) Dışsallık içeren ulusal kamusal mallar (savunma, adalet). Yerel kalmaya uygun: park, itfaiye, çöp, su. TUZAK: 'Merkezi olmalı çünkü önemli' YANLIŞ; kriter = dışsallık + ölçek ekonomisi + yeniden dağıtım.

Mizanda ÜÇLÜ KONTROL: (1) Borç Açık Toplamı = Alacak Açık Toplamı, (2) Borç Kalan (bakiye) Toplamı = Alacak Kalan (bakiye) Toplamı, (3) Her hesabın borç-alacak farkı = o hesabın bakiyesi. Borç bakiyeleri toplamı = Alacak bakiyeleri toplamı. Mizan dengesi bir muhasebe kuralı değil, çift taraflı kaydın matematiksel zorunluluğudur; denk değilse kayıt/nakil/toplama hatası var demektir. NOT: Mizanın denk olması kayıtların DOĞRU olduğunu garanti ETMEZ (taraf hatası, hesap hatası mizanı bozmaz).

BİLANÇO hesapları (kalıcı / sürekli): varlık hesapları (1'li, 2'li sınıflar) + kaynak hesapları (3'lü, 4'lü, 5'li sınıflar). GELİR TABLOSU hesapları (geçici / dönem sonu kapatılır): 6'lı sınıf (600–698). KURAL: Hesap kodu ilk basamağı 1-5 = bilanço; 6 = gelir tablosu. Dönem sonunda 6'lı hesaplar 690 Dönem Kârı veya Zararı'na devredilir; sonuç (590 Dönem Net Kârı / 591 Dönem Net Zararı) bilançoya öz kaynak içinde taşınır.

Dönem sonunda vadesi gelmemiş senetlerin nominal değerinin iç iskonto yöntemiyle bugünkü değerine indirilmesi = reeskont. ALINAN senet (121 Alacak Senetleri): Reeskont = borç 657 Reeskont Faiz Giderleri / alacak 122 Alacak Senetleri Reeskontu. VERİLEN senet (321 Borç Senetleri): Reeskont = borç 322 Borç Senetleri Reeskontu / alacak 647 Reeskont Faiz Gelirleri. İç iskonto formülü: Reeskont = (Nominal × Faiz × Gün) / (36.000 + Faiz × Gün). Bir sonraki dönem başı ters kayıtla iptal edilir.

ÜÇ AŞAMA (TDHP): (1) Alacak şüpheli hale gelince virman → borç 128 Şüpheli Ticari Alacaklar / alacak 120 Alıcılar (veya 121 Alacak Senetleri); (2) Karşılık ayırma → borç 654 Karşılık Giderleri / alacak 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı; (3a) Tahsil edilirse → borç 100/102 / alacak 128; karşılık ters kayıt → borç 129 / alacak 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar; (3b) Değersiz olursa → borç 129 / alacak 128 (ayrılan karşılık kadar); karşılık tutmayan kısım önceki dönem ise borç 681 Önceki Dönem Gider ve Zararları / alacak 128. NOT: 128 = Şüpheli Ticari Alacaklar; 129 = bunun karşılığı (aktif düzenleyici).

FIFO (İlk Giren İlk Çıkar): Satılan mallar en eski alım fiyatından, dönem sonu stok en yeni fiyattan değerlenir. AĞIRLIKLI ORTALAMA: Ortalama birim maliyet = (DBMM Tutarı + Dönem Alışları Tutarı) / (DBMM Adet + Dönem Alışları Adet). Her iki yöntemde de SMM = DBMM + Net Alışlar − DSMM. Enflasyonda FIFO → daha düşük SMM, daha yüksek kâr ve dönem sonu stok değeri; Ortalama → ikisi arasında.

ALINAN (portföye giren) çek → 101 Alınan Çekler (borç). VERİLEN çek → 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (alacak). ALINAN senet → 121 Alacak Senetleri (borç). VERİLEN senet → 321 Borç Senetleri (alacak). KURAL: Alınan = aktif (borç) hesap artar; verilen = pasif (alacak) hesap artar. İleri tarihli çek bile teslim anında kayda alınır (VUK).

Dönem sonu mahsubu: 391 Hesaplanan KDV (alacak bakiyesi) ile 191 İndirilecek KDV (borç bakiyesi) karşılaştırılır. 391 > 191 → fark 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar (alacak, vergi borcu). 191 > 391 → fark 190 Devreden KDV (borç, sonraki döneme taşınır, nakden iade edilmez). Mahsup kaydı: borç 391 / alacak 191; kalan farka göre 360 (alacak) veya 190 (borç). Sonraki dönemde 190 devreden KDV, yeni dönemin indirilebilir KDV'sine eklenir (mahsuba katılır).

SMM Hesaplama Akışı (üretim işletmesi): 1) Dönem Üretim Maliyeti (DÜM) = Direkt İlk Madde Tüketimi + Direkt İşçilik + Genel Üretim Giderleri 2) Tamamlanan Mamul Maliyeti = Dönem Başı Yarı Mamul + DÜM − Dönem Sonu Yarı Mamul 3) SMM = Dönem Başı Mamul Stoku + Tamamlanan Mamul Maliyeti − Dönem Sonu Mamul Stoku KISA: SMM = DB-Mamul + (DB-YM + DÜM − DS-YM) − DS-Mamul. Pazarlama/satış/dağıtım giderleri SMM'ye GİRMEZ (dönem gideridir).

Öz kaynak = Ödenmiş Sermaye + Sermaye Yedekleri + Kâr Yedekleri + Geçmiş Yıl Kâr/Zararları + Dönem Net Kârı (− Dönem Net Zararı − Geçmiş Yıl Zararları). TDHP yedek hesapları: 540 Yasal Yedekler, 541 Statü Yedekleri, 542 Olağanüstü Yedekler. Sermaye yedeği: 520 Hisse Senedi İhraç (Emisyon) Primleri. SERMAYE ARTIRIMI — iç kaynaktan (bedelsiz): borç 540/541/542 / alacak 500 Sermaye. DIŞ kaynaktan (nakit/bedelli): borç 102 / alacak 500. Geçmiş Yıl Zararı (580) öz kaynaktan eksi kalemdir.

DÖRT PIYASA (KPSS'nin sevdiği karşılaştırma tablosu): • TAM REKABET: Çok firma, homojen mal, fiyat alıcı (P=MR=AR), uzun dönemde ekonomik kâr=0 (P=AC), serbest giriş-çıkış. • MONOPOL: Tek firma, giriş engeli, P>MR>MC, P>AC → ekonomik kâr (+), üretim kıtlaması=refah kaybı (ölü ağırlık). • TEKELCİ REKABET: Çok firma, farklılaştırılmış ürün, kısa dönem kâr (+), uzun dönem kâr=0 (giriş serbestliği), P>MC. • KÂR MAKSİMİZASYONU HER PİYASADA: MR=MC (ortak kural). Fark: tam rekabette MR=P; diğerlerinde MR<P.

FORMÜL ZİNCİRİ (ezbersiz türet): • Nominal GSYİH = Cari yıl fiyatları × Cari yıl miktarları • Reel GSYİH = Baz yıl fiyatları × Cari yıl miktarları • GSYİH Deflatörü = (Nominal GSYİH ÷ Reel GSYİH) × 100 → Deflatör > 100 ise fiyatlar baz yıldan yükselmiş = enflasyon. ÜÇ YÖNTEM EŞİTLİĞİ: Üretim (katma değer) = Harcama (C+I+G+NX) = Gelir (ücret+kira+faiz+kâr). Üçü de aynı GSYİH'yi verir. KAPSAM FARKI: GSYİH = YURT İÇİ (sınır bazlı); GNP/GSMH = ULUSAL (vatandaşlık bazlı).

MERKEZ BANKASI 3 ARAÇ — YÖNÜNÜ YAZAN TABLO: 1. AÇIK PİYASA İŞLEMLERİ (APİ) — en hızlı & en sık kullanılan: • Tahvil SATIŞI → MB bankacılık sisteminden para çeker → para arzı ↓ • Tahvil ALIMI → MB sisteme para salar → para arzı ↑ 2. ZORUNLU KARŞILIK ORANI: • Oran ↑ → bankalar daha az kredi açar → para çarpanı ↓ → para arzı ↓ • Oran ↓ → çarpan ↑ → para arzı ↑ 3. REESKONT (POLİTİKA FAİZİ): • Oran ↑ → bankalar MB'den borçlanmayı azaltır → para arzı ↓ • Oran ↓ → bankalar ucuza borçlanır → para arzı ↑ BELLEK KANCASI: APİ=ALIM artırır / SATIŞ azaltır. Zorunlu Karşılık=YÜKSELİNKE azaltır.

ÇARPAN MEKANİZMASI (adım adım zihinsel model): 1. Hükümet 100 TL harcama yapar → bu 100 TL birisinin geliri olur. 2. Alıcı MPC = 0,8 ise 80 TL harcar → bu 80 TL başkasının geliri olur. 3. O kişi 64 TL harcar → ... → zincirleme etki. 4. Toplam gelir artışı = ΔG × 1/(1−MPC) = 100 × 1/(1−0,8) = 100 × 5 = 500 TL. FORMÜL ZİNCİRİ: • Çarpan k = 1/(1−MPC) = 1/MPS (burada MPS = marjinal tasarruf eğilimi = 1−MPC) • MPC + MPS = 1 (gelirin tüketilmeyen kısmı tasarruf edilir) • Vergi etkisini dahil edince k = 1/(1−c(1−t)) BELLEK KANCASI: 'MPC 0,9 ise çarpan 10; MPC 0,8 ise çarpan 5; MPC 0,5 ise çarpan 2.' Yüksek MPC → çok tüketim → çarpan büyük.

PÖYKD = Planlama → Örgütleme → Yöneltme → Koordinasyon → Denetim (Fayol). 'Planlamadan Örgüte, Yöneticiden Koordinatöre, Denetçiye.' Soru 'hangisi yönetim fonksiyonu DEĞİLDİR?' diye sorarsa listede olmayan şıkkı işaretle.

KNM = Klasik (Taylor/Fayol/Weber → makine/verimlilik/bürokrasi) → Neoklasik (Mayo/Maslow/McGregor → insan/motivasyon) → Modern (sistem/durumsallık/toplam kalite). Tarihi sıra: K önce (1900ler), N sonra (1930lar), M en son (1960lar+).

4P = Ürün (Product) + Fiyat (Price) + Dağıtım/Yer (Place) + Tutundurma (Promotion). ÜFDT kısaltması: 'Ürün Fiyatı Dağıtımcı Tutar.' Hangisi 4P dışı? → Üretim, Hizmet kalitesi, İnsan gibi 7P eklentileri dikkat.

Başabaş Noktası (birim) = Sabit Giderler / (Birim Satış Fiyatı − Birim Değişken Maliyet). Paydaki fark = Birim Katkı Payı. Katkı payı > 0 ise ürün sürdürülebilir; sıfır birimde SG karşılanamaz.

Cari Oran = Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar. Asit-Test = (Dönen Varlıklar − Stoklar) / KVYK. Asit-Test her zaman Cari Oran'dan küçük veya eşittir (çünkü paya stok eklendi mi çıktı mı kontrol et). Kritik eşik: Cari ≥ 2, Asit-Test ≥ 1.

GTDöGe = Giriş → Büyüme → Olgunluk → Gerileme. KÂRA BAKARAK: Giriş = zarar/düşük kâr, Büyüme = hızlı kâr artışı, Olgunluk = tepe kâr + durağan, Gerileme = düşen kâr. REKABETe BAKARAK: Giriş = az rakip, Büyüme = rakip artar, Olgunluk = yoğun rekabet, Gerileme = rakip çıkar.

Maslow = 5 kademeli FGSSG (Fizyolojik → Güvenlik → Ait Olma/Sosyal → Saygı → Kendini Gerçekleştirme). Alt karşılanmadan üst aktive olmaz. Herzberg = 2 faktör: HİJYEN (yokluğu mutsuzluk, varlığı nötr: maaş/iş güvencesi/çevre) + GÜDÜLEYİCİ (varlığı motive eder: başarı/tanınma/gelişim/sorumluluk).

EOQ = √(2 × D × S / H). D = Yıllık talep (birim), S = Sipariş maliyeti (her siparişte), H = Birim tutma maliyeti (yıllık). Trick: paydaki H her zaman TL/birim/yıl. Sonucu birim cinsinden çıkar (miktar, TL değil).

Lineer (Komuta) = tek amir, basit hiyerarşi. Fonksiyonel = fonksiyon uzmanı çok amir verir (tek komuta BOZULUR). Bölümsel = ürün/bölge/müşteriye göre birimler. Matris = proje+fonksiyon çift raporlama (iki amiri var). Tuzak: 'iki amiri var' → doğrudan Matris.

DDKKO = 1-Dönen Varlık · 2-Duran Varlık · 3-Kısa Vadeli Yabancı Kaynak · 4-Uzun Vadeli Yabancı Kaynak · 5-Özkaynak. 6=Gelir Tablosu gider/maliyet, 7=Maliyet, 8=Gelir. Varlık=1+2 / Kaynak=3+4+5. tekdüzen hesap planı esas.

Varlık = Yabancı Kaynak + Özkaynak. Değişim testi: Her işlem en az iki hesabı eşit tutarda etkiler (çift taraflı kayıt). Denklik HİÇ BOZULMAZ. Özkaynak = Varlık − Yabancı Kaynak.

Varlık hesapları: Artış BORÇ tarafı, Azalış ALACAK tarafı. Kaynak (Borç/Özkaynak) hesapları: Artış ALACAK tarafı, Azalış BORÇ tarafı. Gider hesapları: Artış BORÇ. Gelir hesapları: Artış ALACAK. Kural: V-ArtışB vs K-ArtışA.

Normal (Eşit Paylı): Her yıl aynı tutar = (Maliyet − Hurda) / Ömür. Azalan Bakiyeler: Her yıl net defter değeri × oran (genellikle normal oranın 2 katı); ilk yıllar yüksek, son yıllar düşük. Azalanlarda hurda değer düşülmez paydan (kural: son yıl kalan değere bak).

Alışta: İndirilecek KDV (191) → BORÇ tarafı. Satışta: Hesaplanan KDV (391) → ALACAK tarafı. Dönem sonunda 391 > 191 fark = Ödenecek KDV borcu. 391 < 191 fark = Devreden KDV. Trick: ALDI=191Borç, SATTI=391Alacak.

Kademeli sıra: Net Satışlar → (−SMM) = Brüt Satış Kârı → (−Faaliyet Giderleri) = Faaliyet Kârı → (+/− Diğer Gelir-Gider) = Olağan Kâr → (+/− Olağandışı) = Dönem Kârı → (−Vergi) = Net Dönem Kârı. Trick: NSB → FKO → VN (Net Satış→Brüt→Faaliyet→Olağan→Vergi→Net).

Mizanda TOPLAM borç = TOPLAM alacak her zaman. Yevmiye kayıtlarında borç = alacak tutulduğu için büyük deftere devredilen toplamlar da eşit çıkar. Mizan türleri: Genel (kaba), Düzeltilmiş, Kesin. Hata tipi: Tek tarafa kayıt → mizan eşitsizliği. İki tarafa aynı hatayı tekrar = mizan eşit ama yanlış.

Sipariş Maliyeti: Her sipariş/iş emri için ayrı maliyet kartı. Heterojen ürünler (özel yapım). Safha Maliyeti: Sürekli aynı ürün seri üretimi; dönem maliyeti üretime bölünür (birim maliyet = dönem maliyeti / eşdeğer birim). Ayırt edici: 'Özel sipariş/farklı ürün' → Sipariş; 'Sürekli/seri üretim' → Safha.

LAK = L(ikidite): cari/asit-test/nakit oran. A(ktivite/faaliyet): alacak devir hızı = Net Satışlar/Ort. Alacaklar; stok devir hızı = SMM/Ort. Stok. K(ârlılık): aktif kârlılık = Net Kâr/Toplam Varlık; özkaynak kârlılığı = Net Kâr/Özkaynak. Devir hızı yüksekse VERİMLİ.

%1: temel gıda (un, ekmek, süt), kitap, gazete. %10: ilaç, gıda (temel dışı), eğitim, tekstil. %20: standart. (2024: %8→%10, %18→%20.)

2026 dilimleri: 0-158.000 %15, 158.000-330.000 %20, 330.000-1.200.000 %27, 1.200.000-4.300.000 %35, 4.300.000+ %40. (Yıllık değişir.)

GVK m.94: işyeri kira %20, serbest meslek %20, ücret tarifeli (gelir vergisi dilimi), telif %17, mevduat faizi %15.

Brüt asgari ücret = Net + SGK işçi (%14) + işsizlik işçi (%1) + gelir vergisi (asgari ücret kadarı muaf, 7349 SK). Damga asgari ücrette muaf.

Aylık SGK tavanı = aylık brüt asgari ücret × 7.5. Tavanı aşan ücret üzerinden SGK primi kesilmez (gelir vergisi tüm matrahtan kesilir).

Ücret bordrosu damga vergisi: brüt ücret × binde 7.59. Asgari ücret kısmı muaf (7349 SK).

Aktif = Kaynaklar = Özkaynak + Borçlar. Her muhasebe işlemi 2 hesabı etkiler (çift kayıt).

Normal: değer/faydalı ömür. Azalan: değer × (2/ömür). Üretim: değer/toplam üretim × dönem üretim. VUK kıst amortisman: ilk yıl alındığı aydan itibaren.

FIFO: ilk giren ilk çıkar (kalan stok son alış fiyatı). Ağırlıklı ortalama: toplam değer / toplam miktar. TR'de LIFO YASAK (TMS 2).

Aylık KDV-1 beyannamesi: izleyen ayın 28'i. Ödeme aynı tarih. Tatil isabet ederse sonraki iş günü.

MUHSGK (Muhtasar + Prim Hizmet) birleşik beyanname: izleyen ayın 26'sı (ödeme aynı). 10 üstü çalışan → aylık; 10 ve altı → 3 aylık.

Geçici vergi 3 dönem (4. dönem 7440 SK ile 2023'te kaldırıldı): Q1 → 17 Mayıs, Q2 → 17 Ağustos, Q3 → 17 Kasım.

Yıllık kurumlar vergisi beyannamesi: hesap dönemini izleyen 4. ayın 30'una kadar. Takvim yılı kullanan: 30 Nisan.

Yıllık gelir vergisi beyanı: 1-31 Mart. Ödeme 2 eşit taksit: 1. taksit Mart sonu, 2. taksit Temmuz sonu.

Aylık BA-BS formu: izleyen ayın son iş gününe kadar elektronik beyan. Eşik: aylık aynı mükellefe 5.000 ₺+ KDV hariç (2026 değer farklı olabilir).